Uka pasada fin de semana ukana, Tarapacá markan irpirinaka mä ch’ama uñt’awi lurapxatayna I Encuentro de la Red Nacional de Ciencia Pública ukana, Ministerio de Ciencia ukana jawillt’ata, Centro de Cultura Científica del PARQUEMET, Santiago ukana apasïna. Aka tantachäwi ukana taqpach markanakata jutirinakawa tantacht’asipxatayna, yatiña arunaka, nueva formato ukhamaraki ciencia aruskipañatak yatiña thakhinaka tuqita amuyt’añataki. Ukhamarusa primera Red Nacional de Ciencia Pública ukaxa uñstayañatakixa sarantayapxatayna.
Uka uruna panelanakasa, talleres participativos satakasa, actividada culturales ukhamasa, aruskipañ uta ukhamasa lurapxatayna, jupanakaxa inclusiva ukhamarusa comunitaria ciencia ch’ama churañataki. Janiw presencial utjkiti uka markachirinakatakixa, Ministerio ukana plataformas digitales ukampi directo uñacht’ayapxatayna.
Qhananchawi: Tarapacá arsupxata, Red Nacional contrucción ukana ch’ama churañataki
Norte grande ukata jutasa, Qhananchawi proyecto “Renacer de la lengua y tradiciones aymaras” ukana equipo ukawa chikanchiwayapxatayna. Aka proyecto Alto Hospicio markana sartasïna, ukaxa cultura, saberes, aymara aru ukhamarusa jach’a thakhini mayacht’añataki tukuyaraki, comunidad ukhamarusa nacional ukhamarusa internacional amtäwinaka tuqita.
Conversatorio “Lenguajes y formatos de comunicación de conocimientos” sataki ukhamarusa taller conformación de la red sataki ukaxa ch’ama uñt’awi tukuyawipawa, uka pachana jupanakaxa experiencias ukanakampi mayacht’asisa, ukhamarusa culturas originarias jupanakan yatiña ch’ama uñacht’äwinakapasa uñacht’ayañataki.
Qhananchawi proyecto irpirinakaxa akham siwayapxatayna: “Qhana yatiñanakaxa ancestral ukhamakiwa, jichhürunakanx yatiqañampi mayacht’asi, laykupachpacha sartañataki”.
Alianza Mundial Aymara ukhamaraki Fundación Mariposas de Miraflores uka chikanchäwi
Aka tantachäwixa Alianza Mundial Aymara (AMA) irpiri Juan Carlos Hernández Caycho ukhamaraki Fundación Mariposas de Miraflores directora Fernanda Valdebenito Tapia uka irpirinakan chikanchäwimpi luratawa. Jupanakaxa Qhananchawi uka proyecto ch’ama sartayirinkiwa.
Fernanda Valdebenito jilat kullakaxa akham siwayiwa: “Wali wakisiwa Ciencia Pública ukaxa norte markaru puriñapa. Ministerio de Ciencia ukaxa akham tantachäwinaka regiónanakaru apayañapawa, j especially norte tuqiru. Tarapacá ukaxa akham aruskipañatak jach’a chiqanïñapawa, kunatix aka markanx yatiña wali wakikiwa, jiwasan sarawinaka, arunaka ukhamarusa comunidades ukaru ch’ama chikanchayata”. Ukhamarusa akham saraqi: “Qhananchawi luräwi mayacht’añaxa kusisiwituwa, kunatix cultura aymara ukaxa ciencia jach’a construcción ukaru walja aporti churani”.
Ukhamarusa Juan Carlos Hernández Caycho jilaxa akham sawayiwa: “Aka Red Nacional de Ciencia Pública ukaxa janiw sapakïkiti instituciones tuqita, jan ukasti taqpach markachirinakaru, organizaciones, públicas ukhamarusa privadas instituciones ukaru chikanchayañapawa. Ciencia ukaxa mayachasïwinwa lurasi. Pueblos originarios ukasa janiw qawqha tuqin jikxatasipkiti, jiwasax ch’ama sartayiri mayacht’irïñäni”. Ukhamarusa siwa: “Alianza Mundial Aymara uka tuqita, jiwasax yatiña democratización ukhamarusa desarrollo ukaru jach’a ch’ama uñt’ayapxsma”.
Mä qalltawi ciencia pública ukana, jach’a ch’ama uñt’awi y territorio tuqit sarantayañataki
Tarapacá uka chikanchäwi ukaxa jach’a qalltawiwa, ch’amanchayiriwa, nacional articulación thakhinakataki, territorial perspectiva tuqita. Norte uka markaxa cultura, arunaka, ciencia yatiña ukana wali ch’ama apthapiñapa uñacht’ayi.
Participantes jupanakaxa wali kusisitapxatayna, Ministerio ukana akham uñt’awipa, ciencia pública ukaxa inclusiva, diversa, comunidades ukampi chikanchata sartañapataki.