Propiedad intelectual ukaxa kunjamsa qamawisa, patrimonio cultural uka amparañatakixa ch’ama apani

Nayraqata Instituto Nacional de Propiedad Industrial (INAPI) ukhamaraki Tribunal de Propiedad Industrial ukaxa janiw iyawsañ mä empresa privada ukaxa “Isla de Pascua” sataki sutinaka marka comercial ukham qillqasiñatakixa. Aka arusawi ukaxa qamawisa geográfica indicador ukhamaraki patrimonio cultural amparaña tuqita luratawa.

Chile markana patrimonio cultural ukax janiw sapakïkiti monumento históricos jan ukasa paisajes naturales tuqita. Ukaxa chikañchatayi sutinaka geográficas, artesanía sarawinakasa, oficios locales, cultura uñacht’ayasa, ukhamaraki comunidad sutini juk’amp yatiqañanakasa. Mä empresa ukaxa “Isla de Pascua” sutixa marka comercial ukham uñt’añatakixa munañaxa, mä ch’akhata puerta jist’arirakiwa. Akax pä ch’ama ch’axwa utjayaski: mä chiqanxa consumidoranakax janiw yatipxañapäkiti kunatixa producto jan ukasti servicio uraqipa kawkïri markat jutki ukxa. Yaqhana chiqanxa, comunidad ukaxa janiw suti wakisir apsutaspa, identidad ukaxa jaljachasi, ukhamaraki patrimonio común ukaxa mercantilización tuqiru jatjataspa.

Propiedad industrial sistema ukax janiw sapakïkiti creadoranakaru ukhamaraki innovadoranakaru amparañataki. Ukaxa chikañchatatawa dimensión colectiva ukaxa, kunatixa comunidad sutini ukanakarusa, cultura ukanakarusa, mayacht’awi tuqin aca arunaka uñacht’ayañataki amparañawa. Globalización pachana, wakiskakiwa Estado ukhamarusa comunidad ukarusa ch’ama jurídico herramienta churasa, ukhamat yaqha jaqinakaxa jan apsuniñapataki comunidadana patrimonio común ukxa jan ukasti suti geográfico uksa amparasa.

Ukhamarusa, propiedad intelectual ukhamaraki propiedad industrial ukaxa justicia cultural uñtawi ukawa. Jichha marana wali wakisiwa mä sistemático política uñstayaña, taqini geográfica zona ukanakarusa, comunidades ukanakarusa yatiyaña, ukhamaraki herramientas churasa, jichha normativa tuqina propiedad intelectual ukhamaraki industrial sistema ukana patrimonio cultural, suti geográficos, artesanía tradicionales amparañapataki.

Profesional luräwi tuqitxa, wali wakisiwa yatiña ukhamaraki asesoría especialista ukxa ch’amanchasa: municipios ukanakarusa, artesanos ukanakaru, organizaciones culturales ukanakarusa yatiyaña kunjamsa jupanakaxa marcas colectivas, indicaciones geográficas ukhamarusa denominaciones de origen ukxa apnaqasaspa. Comunidad ukaxa sutinakaparu, uta-nakaparu, territorio sutinakaparu defensa lurani uka artesanía, identidad cultural, jan ukasa tradicional economía tuqinakapataki, jupanakax janiw sapaki ekonomi tuqita amparapkiti, jan ukasti historiaparusa, qamawisa ukhamarusa sarawipa amparañanakapawa.

Ukhamasti, propiedad intelectual ukhamaraki industrial ukaxa mä ch’ama lurawi irpäwi utjapxañapawa, janiw sapaki normas qillqaña ukhamakitixa, jan ukasti acceso, difusión, ukhamaraki acompañamiento políticas ukanampi. Janiw armast’añati: cuando mä suti geográfica amparapxtanxa, artesanía típica amparapxtanxa, comunidad tuqin suti amparapxtanxa, qamawisasa, identidad nacional ukasa amparasktanwa.

Carlos Lazcano
Asociado Senior
Grupo de Propiedad Intelectual e Industrial de Albagli Zaliasnik (az)

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw