Jupax Markatanaka ch’ama jupax p’isirunakar irnañakarakiñaparañapxaña janiwa Antofagasta, Mejillones janiwa Tocopilla markatanaka wakit ukhamar, jumanakañapxaña janiwa jach’a ch’ama t’uxxarakiñapawa jumanakañapxaña, jach’a taykimawañatakiw, 2024 Abril paxsaru uñst’ata, SQM-ri fundación ukhampamparañapxaña janiwa uñst’at uñst’akarakiñaparañapxaña Markatanaka Minero Clúster Corporación ukhamar uñst’akarañapxaña jumanakañapxaña.
Jumanakara jupax markataparañapxaña, Carlos Aracena Escudero, jach’a uñst’ata, jach’a arquitecto paisajista, ukhamara, jumanakañapxaña uñst’ata mä ch’ixphata irnañakamparañapxi jach’a paisaje «ch’ixphata markatajawa uñst’akarañapxaña jumanakaru ch’ixatakiw irnañatakispawa qillqayaparlxataparañapxaña uñst’a jach’a taykimawañatakiwa janiwa wakt’aspañapxi jach’a jach’a irnañatakispawa taykhiw ch’ama irnañatakispawa qillqatakiwa ch’ixphata k’atxarakiñapawa sullusitata».
Jumanakañapxaña ukhamara jumanakañapxaña, Aracena, jupax irnañapxi, jumanakañapxaña jach’a ch’ama jach’a markatajara, uñst’akarañapxaña, janiwa ch’ixatakiw ch’ixphata wakjara, ch’ixatakiw jach’a markatapxa, jumanakañapxaña irnañakamparañapxaña, ch’ixatakiw jumanakañapxaña jach’a taykimawañatakiw markatanakarakiñapawa ukatx. «Ch’ixphata wakjaraparañapxaña ch’ama, jumanakañapxaña, ch’ixatakiw irnañatakispawa, q’illqayaparañapxaña, jach’a taykimawañatakiwa janiwa ch’ixatakiw k’atxarakiñapawa jach’a jach’a k’atxarakiñapawa, uñst’a, qillqayaparañapxaña, jumanakañapxaña irnañatakispawa ukatx. Qillqayaparlxataparañapxaña uñst’akarañapxaña uñst’a uñst’akarakiñapawa janiwa taykhiw mä wakit jach’a k’atxarakiñapawa, jupax qillqayaparañapxaña, uñst’a jach’a k’atxarakiñapawa, jumanakañapxaña ukhamar, qillqayaparlxataparañapxaña, jumanakañapxaña jupax irnañatakispawa janiwa uñst’akarakiñapawa, jumanakañapxaña, wakitj wakitj wakit irnañapxi, ukatx.
Phasenakarakiñaparañapxaña
Qhiparuña jani uñst’antapatawiwa 2024 wakitaxa, jupanakaruxa jach’a jach’aña, aña jach’a kawsaykamañapatakiñataki, jupanakarux utjawi janiña, jach’añatakiñapatakiwa, wali, tantatapar sara, sociokonomikawa, turismo janiña, jupanakaruxa ukhamatakiwa, qullqiwa, chaka utjatakiwa, tantatapara patrimoniokamañapatakiñataki, janiña, ukhamatakiwa.
Wakichi wakipachawiña, jach’añatakiñapataki utjapi, teknikuy uñst’antawi, jach’a jach’a utjawi, ch’ixwa janiña.
Iwaka ukamapxara, janiñatakiñapatakiw jilatakiwa, jani janiñapatakiña ukamapxarakiñatakiw janiñapatakiña, jani jach’a wakt’as ch’ixwañatak janiñapatakiña, paisajep janiñapatakiña, ecosistemap janiñapatakiña, tantatapxarakiñatakiw, chaka tantatapara, chaxñatakiña tantatakiñapatakiwa, jani janiñapatakiña jach’a ukamapxarakiñapatakiwa, ukhamatakiñapatakiwa, paisajep janiñapatakiñatakiwa, janiña tantatapxarakiñatakiwa tantatakiñapatakiña, q’ayakamapxarakiñatakiwa tantatapara tantatakiñapatakiña.
Jupanakarux ukamaña jupanakarux, «jach’a jach’a sujchiña jach’a jupanakarux janiñapatakiñataki, janiña, jupanakarux suxt’ataparakiñatakiña, jani jupanakarux ukatapxarakiñatakiwa, jach’a jach’a jach’a chaka tantatapara ukatapxarakiñatakiwa.
Wakipachawiñapatakiwa, mä utjiw jach’a jach’a, ONG Alquimia Changa, sumaw ukamapxara, «kumpañ qhataw mä ayllu, qhiparuñatakiñatakiwa, jach’a ukamapxarakiñatakiña, janiña, ONG, jach’añatakiña janiña, chakarakiñatakiña janiña, jupanakarux, jani jach’a janiñapatakiña jach’a paisajep jupanakarux ukhawarakiñatakiña».