Chilij markan yatiqirinakaw Latinoamérica uksan qillqatanak lurañat jilañaniw, PISA Prueban qhanst’ata

Sapa kuti mayjt’asiñ pachanwa, ukax tecnología ukhamaraki yanapt’awimpiw jank’akiw sarantaski, ukatsti yatiqañax wali wakiskir sarnaqawi uñstayt’añatakiw utji, kunawsati qhipa yatiqirinakaru jichha ukhamarak qhipa urunakan t’aqanakampixarakiw yanapt’añataki. Aka ukax yatiqañan amuyt’aña amtawi jichha patak maran sarnaqañatakix wakiskiri amuyunakaruw puriñani. Aka amtampiw, Organización para la Cooperación y el Desarrollo Económicos (OCDE) ukax amuyt’añan yatiqaw qillqatawa PISA pruebana 15 marani yatiqirinakarux jaqi masipar apt’atawa.

Musuqawi Artequin Museo uksan qhanst’ayasiwinakanwa aka amuyt’awi uñt’ayasiwayi, ukatsti Chile markax qillqata yatiqañan amuyt’añatakiwa Latinoamérica uksan jilantayatapata. Chilij yatiqirinakax Mexican yatiqirinakaru, Uruguayan yatiqirinakaru, Costa Rican yatiqirinakaru, Colombian yatiqirinakaru, Peruvian yatiqirinakaru, Brasilian yatiqirinakaru, Panaman yatiqirinakaru, El Salvadoran yatiqirinakaru, ukhamarak República Dominican yatiqirinakaru qillqata qhant’awipan jilasipxiwa. Ukhamarakiw Chile markax Europa markanakana qillqata amuyt’añan jilasipxiwa, ukanakax Croacia, Islandia, Eslovenia, Eslovaquia, Serbia, Greciampi ukhamarakiw, ukatsti aka amuyt’äwinakax qillqatanak lup’iwina aski sarnaqäwinakaru phuqhatarakiwa. Ukatakix janiw sapa markanakampixarakiw, Singapur, Corea del Sur, Canadá markanakakiw jilxatsipxi, ukat Hong Kong jamuqanakas ukjamaw sarnaqawipxi.

«Chile markax PISA qillqata amuyt’äwin sum sarnaqawipxarakiwa. Yatiqirinakax p’iqin ch’iqhi amuyt’äwin sarnaqäwi, jamuq apsuñampi qillqata uñt’äwinx amuyt’añatakiw suma uñt’ayapxi, ukampirus jan walt’awinx amuyt’añatakiw, wakichäwinx qhanst’ayasiwipxi ukatsti jaqi masin t’aqanakampi, yatiqañatakix walt’añanakaw utji. Aka qhanst’awinakax amuyt’añatakiw yatiqirinakaru ukhamarak yatiqañ utan yatiqirinakaru ukhamarakiw, 21 patak maranak sarnaqañatakix wakiskir amuyunakaruw phuqhant’ayi,» sasaw Gino Cortez, Agencia de Calidad de la Educación ukan secretari executive, qhanst’ayi.

OCDE ukax, qillqata amuyt’awi ukax amuyt’äwi, mayj amuyunak lurañax, ch’iqhi amuyunak ukat utjapxañapataki, ukat p’iqin ch’iqhi amuyt’äwi ukax amuyt’äwi, t’aqanak uñt’ayasa, amtawinak lurañasa, machaq qillqatanak lurasa. Chile markax OCDE ukan amuyt’äwipax aski amuyunakanwa purini, p’iqin ch’iqhi amuyt’äwi, jamuq apsuñampi qillqata amuyt’awimpi. Ukampirus amuyt’añatakiw ukhamarak yatiqañatakix jan walt’awipxiwa OCDE ukax amuyt’awinan, ukampirus markan t’aqanak sarnaqañatakix wakiskir amuyunakax utjiwa.

Churjatawa, pä mayamp chij qillqata amuyunakamp chileno yatiqirinakax aka yatiqañan aski sarnaqawipxiwa, ukatx Matemática amuyt’äwin utjki ukhamawa.

Ministerio de Educación ukax p’iqin ch’iqhi amuyt’äwimpi yanapt’iwa programas ukax ICEC, Programa Inglés Abre Puertas ukat MatCon, ukhamarakiw Protagonistas del Cambio ukat yanapt’añatakix arusipkiwa inteligencia artificial, ciencias ukat artes ukhamarak. Yatiqaw lurawinjamax, yaqhip yatiqañatakix 80 qillqatanakax utjiwa, ukax yatiqañatakiw, p’iqin ch’iqhi amuyt’äwin utjayi, lengua, ciencias, matemática, artes, música, tecnología ukat educación física. Aka uñstayawipax currículuman qhipa amtanak uñstayasini, Tecnología ukax Tecnología e Innovación ukanirakiwa.

“Jichhax jaqinakax janiw sapa k’achachanqawi uñt’ayasax wakiskiri, ukhamarus mayjt’ayapxañapatakiw. Kunawsatix jichha ukhamarak qhipa urunakan jach’a t’aqanakampixarakiw, yanapt’añatakiw, p’iqin ch’iqhi amuyt’äwimpi ukat jan walt’awinakampixarakiwa,” sasaw Martín Cáceres, Centro de Innovación del Mineduc ukan direktor, qhanst’ayi.

Qhanst’äwi Artequin Museo uksanx, yatiqirinakax Liceo Ciudad de Brasilia de Pudahuel ukanakaruw uñacht’ayapxäna, 18 jamuqanakax k’ach’achäwipxiwa, ukatsti Leonardo Da Vinci, Johannes Vermeer, René Magritte, Edvard Munch, Andy Warhol ukhamarak Yayoi Kusama ukanak uñstayapxiwa.

“Museo Artequin ukanx 30 maraw trabajt’ata, Arte, cultura ukat Patrimonio jach’anchäwinakamp yatiqirinakampix yatiqañatakix apnaqañataki. Ukhamarus jichhax janiw uñstayatanakax jisk’i uñch’ukipxañatakiw. Yatiqañax p’iqin ch’iqhi amuyt’äwi uñstayatawa, uñstayawinakax machaq qillqatanakampi ukat amuyt’awimpiw k’ach’achäwi,” sasaw Yenniferth Becerra, museo ukax qhanst’ayi.

 

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw