Jach’a ñanqha uñt’awi qhispiykakirinakampi, aymara ukax jilïr jach’a qamaña, pastu ukhamarak qamañataki jan walt’awinakampi. Ukampirus, mayacht’awi uñjt’awimpi, uka qhisp’aña aymara qamasiri, andin ch’iqhiñatpacha janiw walimaya uñjaspa, ukhamarak janiw jach’a markat jach’a kamachiri yatiyäwimpi sañani, ukanx qhisp’awisa XXI mara ukhamarak jichhaxa chachanakan yatiyañanakaraki.
Qamañatak uñt’awi ukhamarak espiritual qamaña
Aymara, ukax qhisp’añat utjki uñt’awi ukhamarak jach’a simbólicañanaka, janiwa mayani komunikación ukanxa; ukax amuyt’äwimpi ukanx andin qamañanakar irnaqapxañampiw. Uka jach’a qamañanaka, p’arwa qillqañanaka, ch’amanakamp wakicht’aña, janiw justu ñankañan apnaqkiti, ni yatiyäwiwa walja ch’amampi yatiñasir, humana, natural ukhamarak espiritual walis ch’amañatakipana. Aka jach’a aruskipt’awi, aymara janiwa pastu ukhamarak, walja jach’a ch’amanchir urqitakanak yatiyäwimp apnaqañataki, kunalaykuti mayachthañani, k’achari maynin jaqi uñjaspi.
Qamañat uñt’awi
Chile markan, aymara comunidadxa jach’a jan waliwa, ukhamarak sum qamañanakan ukhamarak ch’iqhiñanakampi qamasiñataki. Tarapacá ukhamarak Arica markan, aka comunidadxa aymara uñt’awi qamasiñataki ch’iqhiña, espirituales ceremonies ukhamarak jach’a qamasir sarantawayiñanakampi, yaqhipa irnaqir ñankhat qamañani. Ukampirus, globalización, urbankasipañan ukhamarak historia diskriminacióna ch’axwawa jach’a qhisp’aña qamañanaka, apnaqkiri jaqi uñjasiriw k’uchukita.
Aka aruskipt’awinakampi, aymara uñt’awimpi qamañat uñt’awi ukhamarak janiwa jach’a resistenciaxañan, ukatxa juk’ampi munasiña. Yatiqirinakampi, markan qillqatanakampiw, Phajsi Wiphala Liwstu ukhamarak qamañataki uñt’awimpi, idioma jach’a qamañanaka apnaqañataki, kulturat qamañataki purt’äwinakax walja yanapt’äwimpi.
Qillqaña
Aymara uñt’awi ukax qhisp’añat qamaña ch’amanakampi, jan walt’awi ukhamarak qamañatak uñt’awi. Uka amuyt’awix jach’a mundo uñjirinakampiw, kunalaykuti jupanakaru uñjasiriwa, markar jaqinakampi sapa jaqir puriskir apnaqañani, ukhamarak jach’a pachaman respeto yaqhipa ch’amanakampi. Aka mundo tuqin, qamañatakix janiwa jan walt’awimpi, aymara ukax ch’amanchir jach’a jaqisachiw, kamachirinakampi sañani, ukhamarak sapa qhisp’awiri suma apnaqañanak qamañanakarjja.
Qhipa qamaña
Aymara uñt’awi ukhamarak qamañatxa jach’a amuyt’äwimp apnaqañataki, Chile markan ukhamarak jichhaxa andin markan qamañataki waliw ch’amanchirinakampi, jach’a patrimonio cultural uñjaspa, taqi juk’ampiw. Aka uñt’awix yatiqirinakampi, jach’a uñt’awimpi qamañataki, lenguaje revitalizatiw apnaqaña ukhamarak digital plataforma ukhamarak akademika uñt’awinaka yanapt’äwimp apnaqañataki.
Aymara comunidadxa, jach’a amuyt’äwiw apnaqäwi, qamañat ukhamarak cosmovisión qamasiñataki. Uka jach’a uñt’awimpi qamañataki, jilïr qamañani, yatiña, ukhamarak qhipa qamañanaka, janiwa sum markanaka qamañatakix jach’a ch’amanakampi, apnaqañani.
XXI mara tuqinx, aymara janiwa justu uñt’awix; ukax jach’a mundo uñjasiri, pastu ukhamarak qamaña uñt’awimpi, ukatxa qhipa qamañataki qamañat ukhamarak cultural qamaña uñt’awimpi. Qamañataki, suma uñt’awimpi, janiwa idioma uñjaspa, ukatxa jach’a amuyt’äwipak apnaqañataki.
Alianza Mundial Aymara (AMA)
https://alianzamundial.aymara.vip