Tarapacá markana Comité Regional de Cambio Climático (CORECC) ukana machaq tantachäwipanxa, autoridad regionalanakasa, ministerionakan irpirinakasa, municipalidadanakasa, universidadanakasa ukhamaraki sociedad civil ukana irpirinakasa tantacht’asipxäna Plan de Acción Regional de Cambio Climático (PARCC) ukana nayraru sarañapataki, ukhamarusa uraqina utjki uka medioambiental ch’axwäwinakaruw qhananchapxäna.
Tantachäwi ukax Rosa María Alfaro, abogado ukhamaraki Gobernación Regional irpiripa, jupampiw presiditayna, chikanchasisa Desarrollo Social y Familia seremi Patricia Pérez Zamora, ukhamarusa Agricultura seremi Eduardo Justo Cruces, ukhamaraki yatiqäwi ukhamarusa servidor público ukana irpirinakampisa.
Jichhürunakasti, mayacht’asäwimpix ch’amañchatawa gobernanza climática regional ukhamarusa PARCC ukana luräwi ch’amancht’añataki, instituciones estatales ukhamaraki sociedad civil ukana arxirinakamp chikanchasisa.
Mä jach’a amtäwinak taypinkirix Sistema de Monitoreo, Reporte y Verificación (MRV) ukaw qhananchatäna, kunatix aka instrumento ukax transparencia ukhamarusa mitiganasa, adaptación ukhamarusa phuqhäwinaka amuyt’ayañataki ch’amancht’i. Organización socialanakasti jawst’awayapxäna mä información público sistema ch’amanchañapataki, suma qhanstir uñakipäwinakampixa ciudadanía ukax qhananchañapataki.
Tantachäwinxa, Huara markan luräwinakaw uñt’ayata, kunatix jupanakax Plan Comunal de Acción Climática (PACC) tukuyañampiw nayrachiwayapxi, ukhamarusa región tuqinxa nayrïr markawa instrumento ukat phuqhäna. Ukhamaraki Pozo Almonte markana ingeniería civil ambiental irpirinakampiw wakichäwi lurata, suma uma apnaqäwina ukhamarusa ch’amanchäwi yäqäwinxa.
Ukampirus, Iquique municipalidadanxa PACC wakichäwina saräwi jank’akiwa, ukat ukasti región ukhamaraki markan uñt’ayäwinakarux janiw suma aruskipäwir apnaqaykiti. Irpirinakasti aruskipapxäna ch’amañchañatakisa técnico ukhamaraki gestión irnaqäwi phuqhäwinak lurañapataki.
Aka tantachäwinxa, sociedad civil ukax mä ch’aman irpiriwa CORECC tuqinxa, jan sapakisa amtäwinakapata, jan ukasti amuyunakapata, uka luräwinx mayninakatakiwa. ONG, sindicato ukhamaraki organización ciudadananakax walja amuyt’awimpi ukhamarusa aruskipäwimpiw sarapxi, Ley N° 21.455 Marco de Cambio Climático, Ley N° 19.300 Bases Generales del Medio Ambiente ukhamarusa Acuerdo de Escazú aruskipäwimpi, jaqinakarux derecho informaciónaru, participación pública ukhamarusa justicia medioambiental tuqinxa.
ONG ukat irpirinakapata, Paula Castillo Yáñez jupax arst’iwa wali wakisiwa instituciónanak ch’amanchañasa ukhamaraki información público apanaqañasa, kunatix akax pachamama amparampi irnaqäwi chiqanchañatakiwa. Sindicato irpirinakapata, **Charity P. Morales** jupax yatiyawayiwa wali wakisiwa arxiri irnaqäwi ukhamaraki social amuyunakampi mitiganasa, adaptación ukhamarusa ch’amanchañataki, kunatix irnaqirinakaw ch’aman jaqinakawa transición ecológica justicia apnaqäwina.
Aka amparampixa, sociedad civil irpirinakax jichhakamaw ch’amañchawayapxi pachamama arxatañatakisa región tuqinxa, luräwi amuyunak churasa: reciclaje infraestructura ch’amanchaña, desperdicio textil jark’aqaña, biodiversidad amparampi corredor ecológico wakichäwi, ukhamaraki lumínica norma apnaqaña markanakan ukhamarusa campo tuqinakanxa.
Autoridadanakax aruskipapxäna suma mayacht’asäwimpi, kunatix cambio climático ch’axwäwinakax cooperación qhanancht’añapawa, instituciones ukhamarusa ciudadanía ukamp chikanchasisa, participación, transparencia ukhamarusa equidad territorial qhanañchañataki.
Rosa María Alfaro arst’iwa: “Cambio climático tuqinxa, mä ch’ama mayacht’awi, suma amuyt’äwi ukhamaraki cooperaciónampiw wakisi. Institución sapa maynix experientiapata apnaqañapawa. Aruskipäwix jach’a herramienta ukawa Tarapacá markana desarrollo sostenible puriñatakixa.”
Tantachäwinxa, phuqhäwinakaw lurata: mä qawqha tiempo qalltawi ukhamaraki MRV sistema regional uñakipäwi, ciudadanía amuyunakamp chikanchasa, 2025–2026 phuqhäwi cronograma tuqinxa.
Tantachäwi tukusinx mayacht’äwi ukhamaraki aruskipäwi ch’amañchatawa, mä gobernanza climática ch’amañchäwiwa jakayañatakixa, jaqinakana ukhamaraki uraqinkirinakana suma jakañapataki.