Senado ukana Comisión de Seguridad Pública ukana tantachäwi, aka jueves uruxa Arica Hotel ukana lurata, Consejo Asesor Regional (CAR) de Indap ukana irpiripaxa, ukhamaraki Mallku y T’alla de Arica Rural ukana consejera nacional aymara Margot Ríos Mamani, jupax jach’a k’uchu arunakaw arst’awayi, kunalaykutix jan walt’ayatawa proyecto de ley uka, Código Penal ukar mayjt’ayañatakixa jan ukasti enfermedad animal ukhamaraki plaga vegetal apxataña arxatañatakixa.
Aka ley mayiwiwa senator José Pilo Durana ukhamaraki Comisión de Agricultura ukana irnaqirinakampiw 18 phaxsi nayrïrux apayata, ukampirus gobierno ukax janiw ch’amañchäwi churkänti uka proyecto de ley ukar sarayañataki. “18 phaxsiw pasxi aka propuesta apayasitapatxa, ukhamarusa jiwasax markana frontera sanitaria ukhamäkasas, sapxasasa, jiwasan regiónax janiw Chile markankaspati ukhamaw uñjasi,” sasaw dirigente arst’awayi.
Jupax yatiyawayiwa: jichhaxa wali wakisiwa arxatañasa, ch’amañchañasa campesino ukhamaraki indígena jaqinakana agricultura luräwinakapata, mä juk’a markanakan jakasirinakana, ukhamaraki Arica y Parinacota regiónana. Aka tuqinakatpachaw contrabando jutaski, ukampix jiwasan agricultura ukax jiwaraski, jan ukasti gobierno ukax janiw kuna yanapt’asa jan ukasti indemnización churkiti, juk’amp qullqimpi jan qhanstata ukhamarusa.
“Jichhaxa, mä Agroseguros seguro sapakiwa utji, ukax 2026 mara mayo 13 urukamakiwa. Ukampirus janiw permanente ukäkiti. Wali wakisiwa campesinonakana irnaqäwinakap yäqaña, ukhamaraki plaga ukax jupanakana jakañapat wal ch’ama apayki. Gobiernokir yanapt’añäniwa aka leyamp ch’amanchasa, walja tiempo suyt’äwi jani ukxatañataki, kunatix jiwasax zona de sacrificio ukhamäta,” sasaw Margot Ríos arst’awayi.
Jupanakasti qhanancht’iwa: Arica y Parinacota regiónanakax Chile markaruw quta urunakan yäpakisa manq’a apnaqäwinak churapxi, ukampirus jupanakasti contrabando ukat jutir plaganakampiw ch’amapampi aruskipapxi. “Septiembre phaxsinakaw yatiyäwi churawayapxäna, 250 tonelada productos agropecuarios ilegal ukhamaraki plaganakapampiw apthapita, ukasti janiw Chile markana utjkänti,” sasaw jupax yatiyawayi.
Senado ukana Comisión de Seguridad Pública ukasti paya uñt’ata mayiñanakaw ley proyecto ukatx wakichata, ukhamaraki jupanaka autorapasti senador Durana, siwa: “Gobierno ukana voluntad políticapa suyt’asipxta, aka ley ukax ch’amancht’añapataki, kunatix campesinonakax wal jan walt’äwinakampix ch’amanchataski contrabando ukatakixa, ukax jan suma competencia, plaganaka ukhamarusa qullqi chhaqtäwinakaruw apnaqawayi,” sasaw arst’awayi.