Machaq Día del Niño urunxa tecnología ukaxa wasitatwa nayrar uñt’ayasi: celulares, computadores ukat juegos consolas ukanakaxa Chile markan waranqa waranqa wawanakatakixa sapa uru apnaqañ yänakawa. Aka marasti, aka tema ukaxa mä jach’a global debate ukampiw chikachasi, kawkiruti política ukat medios de comunicación ukanakanxa redes sociales ukanaka wawanakana ukat waynanakana apnaqäwiparux limitación churäwiw jach’a aruskipäwir tukutayna.
Jichhaxa yaqha markanakanxa medidas ukanakaw utji. Francia markan Gobierno ukaxa, mä pä semananaka nayraqata, 15 marat aynacha wawanakatakixa redes sociales ukanakar mantañxa janiw iyawskiti sasaw oficial luräna. Australia markasti, 2025 maran tukuyapanxa, 16 marat aynacha wawanakatakix redes sociales ukanaka janiw apnaqañapäkänti sasaw mä ley utt’ayäna. Yaqha markanakaxa uka thakiruw mantasipki, ukat Chile markansa Congreso ukan mä proyecto ukaxa jichhaxa aruskipasiski.
Ukhamäkipanxa mä juk’a amuykañaw utji: aka uraqpachan uñstki uka tendencia ukaxa mä qhana kikipa uñacht’ayiwa: walja tuqinakani mä jan walt’äwi mä transversal prohibición ukat mä decreto tuqi askichañ yant’äwi.
Chiqpachansa, uka solución ukaxa janiw phuqhatäkiti. Aka jan walt’äwi tuqitxa nayrïr luräwixa wawanakar redes sociales ukanaka apnaqañxat yatichañäspawa, janiw mä límite ukak jank’aki ukat ch’amañchata utt’ayañäkiti. Kunjämatixa calle cruzasaxa jan nayraqatar uñkatasax jan walinakapata, jan ukaxa tijerasamp t’ijusaxa kuna jan walt’äwinakas utjaspa uk yatichapxtanxa, ukhamarakiw redes sociales ukanakaxa amuyt’ayasa yatichañaxa wakisi. Janiw mä luräwi pachpataki prohibiñäkiti, jan ukasti uka luräwinakan utjki uka jan walt’äwinaka amuyt’añataki.
Redes sociales ukanakaxa mä medio ukawa, janiw pachpa objetivo ukäkiti. Ukanakxa ukham amuyañatakixa educación digital lurañawa ukat ch’amañchañawa wakisi; uka yatichäwixa wawanakatakixa yatiqañataki ukat amuyunakapa arsuñataki utjki uka jach’a ventajas ukanaka qhanañchañapawa, ukampisa jan walt’äwinakapxa yatichañaparakiwa: inteligencia artificial apnaqañatpacha, jan uñt’at jaqinakamp contacto utjañkamaw kuna riesgos utjaspa ukakama.
Chiqpachansa, aka luräwixa janiw mä sapa jaqir jan ukaxa mä sapa institución ukarux apañäkiti. Plataformas ukanakaxa pachpa saräwip uñakipañapawa, ukampisa wawan jak’apan utjki taqpach jaqinakan —taykanaka jan ukaxa awkinaka, tutores, yatiqañ utanaka ukat Estado ukan organismos ukanaka— mayacht’ata luräwipawa redes sociales ukanaka chiqapa amuyañapataki ukat suma apnaqañapataki. Empresas ukanakan luräwipaxa janiw anqankiti, kunattixa waynanakar pantallanakata apsuñxat aruskipaskipanxa, walja marcas ukanakaxa wawanakar uñt’ata publicidad digital ukamp ch’amañchaskakiwa. Ukaxa aka jan walt’äwinxa jupanakaxa mä wakiskir rolaniwa ukat uka rolaxa regulación munarakiwa.
Riesgos ukanakaxa edad, situación socioeconómica ukat familia ukan yanapt’awiparjamaw mayjt’i. Ukatwa mä pachpa prohibición ukat sipansa, taqpach jan walt’äwi uñakipañatakix iniciativas ukanakaw munasi, Ciudadanía Digital ukanakan luräwinakapat sipansa, jupanakaxa gradual medidas ukanakaruw ch’amañchapxi: proceso ukan seguridad, edad uñakipäwi, privacidad jark’aqäwi, ukat IA ukat marcas ukanakan publicidad pautada tuqit qhana reglas.
Juk’amp wakiskirixa wawanaka ukat waynanakaxa online ukan yatiyawinak thaqhañataki, amuyunakapa arsuñataki ukat participación lurañatakixa derecho ukanipxiwa sas amuyañawa. Chiqpach desafío ukaxa janiw jupanakar anqaxaru jaquñakikiti, jan ukasti criterio ukat responsabilidad ukamp online jakasiñ yatichañawa.
Óscar Marcos
SOUL ukan Managing Director jupawa