Sapa maraxa, kunapachatix Semana Santa purinki ukhaxa, mä escena uñstaski, ukax janiw religión ukarukïkiti: mä chachaw juicio ukar uñt’ayasita ukat Derecho ukax janiw jark’aqañ yatkiti. Janiw aka mä ficción ukhamäkiti jan ukax mä alegoría teológica ukhamäkiti, jan ukasti historia ukan wali arst’at proceso judicial ukhamawa, Jesús de Nazaret ukan juicio.
Derecho Romano ukan uñakipataxa, uka juicio ukax jan suma jikxatasi, ukax mä chiqa uñt’ayañatakiw ch’amanchi: Derecho ukax janiw sapa kuti pantjasi ignorancia laykuti, jan ukasti walja kuti conveniencia layku.
Judea suyu ukax Imperio ukan apnaqata provincia ukhamänwa, Roma ukax pragmatismo ukampiw apnaqäna, markanakaru costumbres ukanakap imañapataki jaytasa, janiw orden político ukanak p’akintañapataki. Sanedrín (consejo supremo judío) ukax temas religiosos juzgar yatiyäna, ukampirus janiw jiwayañatak sentencia churkaspänti, uka poder ukax Roma ukankänwa. Ukanxa Poncio Pilato ukan figura uñsti, prefecto romano, orden ukan funcionario ukhamawa ukat aka historia ukan wali llakisiñ protagonista.
Pilato janiw mä juez moderno ukhamäkiti jan ukax Derecho ukan yatichiri ukhamäkiti, janiw jurista ukhamäkiti, jupax Imperio ukan administrador ukhamänwa. Misiónapax janiw “justicia luraña” ukhamäkiti, jan ukasti disturbios jark’aqaña, juk’ampisa Pascua pachanxa, Jerusalén markanxa jaqinak walja jilxataña ukat tensión política utjaña layku. Aka uñakipäwitxa, Jesús contra proceso ukax janiw mä error técnico ukhamäkiti, jan ukasti mä decisión política ukhamawa.
Relatos ukanakax mä punto fundamental ukan mayacht’asipxi: Pilato janiw kuna juchanïtap jikxatkänti Jesús ukan, ukat ukham qhan arsüna. Janiw sedición ukan prueba utjkiti, uka delito ukax Roma ukatakiw wali wakiskirïna, ukampirus sentencia ukax phuqhatawa, janiw convicción jurídica laykuti, jan ukasti presión layku. Ukhamatwa Derecho Romano, jupax racionalidad ukat cientificidad ukamp jach’anchatäna, populus ukan arnaqäwiparu atipjata.
Jurista ukat historiador francés Jean Imbert ukax sänwa Pilato ukaw Jesús jurídicamente condenäna, ukampirus factores externos, juk’ampisa sociales ukanakampi ch’amanchata. Filólogo ukat historiador Ernest Renan ukataki, uka luräwix mä condena judía ukhamänwa, jurisdicción romana ukan ratificada. Ukampirus, uka interpretaciónanak layku mayjt’äwinak utjkchisa, resultado ukax pachpakïskiwa: janiw khitis responsabilidad phuqhiri munänti, ukampirus pena capital ukax phuqhasiwayiwa.
Derecho ukan uñakipäwitxa, expediente ukax llakisiñawa, janiw acusación formal sólida utjkiti, janiw prueba luraskänti ukat janiw procedimiento regular uñjaskiti, ni siquiera Derecho penal romano provincial ukan estándares flexibles ukarjam. Pilato ukax luräna mä provocatio ad populum ukham, ukax sañ muni pueblo ukar decisión churasa, jupax “amparanakap jariqasiñ” lurasa sociedad nayraqatan.
Ukampirus, aka tema tuqit juk’amp wali yatxatäwinakax profesor Massimo Miglietta, Universidad de Trento (Italia) ukan luratawa. Jupax sänwa pantjasiñax akawa: Jesús ukan juicio ukar análisis lurañax categorías jurídicas modernas ukarjamak uñjaña jan ukax ilegalidades ukanakak uñjaña. Jupax qhanañchi uka proceso ukax jurídico ukham singular ukhamänwa, janiw caótico ukhamäkiti, Derecho penal romano provincial ukan excepcional marco ukan lurata, jach’a tensiones políticas ukat religiosas ukanakan utjatap layku.
Aka uñakipäwitxa, Pilato janiw mä juez técnico ukham lurkänti, jan ukasti mä magistrado romano ukhamänwa, jupatakiw orden público imañax juk’ampi wakiskirïna uka crítico momento ukan. Ukhamatwa proceso ukax janiw Derecho jan utjatap layku pantjaskänti, jan ukasti Derecho ukax poder ukan estabilidad ukar yanapt’añataki apnaqata, ukhamat justicia sacrificasa. Ukax uñacht’ayi mä llakisiñ uñnaqa Derecho romano ukan disidencia ukan nayraqatan.
Tukuyañatakixa, aka juicio histórico ukar uñakipañax wali askïspawa, análisis jurídico ukat historiográfico ukampiwa, sapa kuti respeto ukampi uka pachan luräwinakataki ukat uka luräwinakax jach’a llaki apani jaqinakataki.
César Eugenio Vargas Rojas
Yatichiri Derecho Romano UNAB