Ley de Glaciares: Argentina markampi chika apnaqata ecosistemas ukanakar kunjam jan walinak utjaspawa

Argentina markan Cámara de Diputados ukax mä normativa aprobäna, uka ley ukax Javier Milei gobierno ukana impulsatawa, ukat provincias ukanakar ch’ama churi zonas periglaciares ukanak mayjt’ayañataki. Ukax jist’araraki litio, cobre ukat oro minería proyectos ukanakataki, nayraqata jark’ata áreas ukanakanxa.

Qhipa urunakanxa, Argentina markan Cámara de Diputados ukax Ley de Glaciares ukar reforma aprobäna. Aka normativa ukax presidente Javier Milei gobierno ukana impulsatawa, ukat provincias ukanakar ch’ama churi zonas periglaciares ukanak mayjt’ayañataki, ukhamat minería proyectos nayrar sartayañataki nayra jark’ata chiqanakanxa.

Jorge Aranda, derecho ambiental tuqit yatxatt’ata ukat Universidad de Santiago Facultad de Derecho ukan académico, qhanañchi kunjamatsa aka ley ukax Chile markar jan walinak apayaspa.

“Argentina markan leyes provincias ukanakar dependiski ukanakax janiw siempre suma apnaqasipkiti. Amuyt’añäni, walja maranak nayraqata mä ley utji bosques arxatañataki, ukampirus janiw taqpacha provincias phuqhawayapkiti uka amtanaka”, sasaw sänwa.

Yatxatt’iri ukax juk’amp sänwa: “jichhaxa sapxistuxa mä ley utjani provincias ukanakar ch’ama churañataki glaciares arxatañataki, ukhamasti sapa provincia ukan mayj mayjapuni utjani, janiw chiqpacha suma arxataña utjkiti. Inas mä jisk’achawi ukat retroceso ambiental utjaspa”.

Cuencas hídricas compartidas ukanakatxa, académico ukax sänwa “afectación utjaspawa”. Ecosistemas nacionales arxatañataki, Aranda ukax sänwa Dirección Nacional de Fronteras y Límites del Estado (DIFROL) ukaw uka uñakipañapa, ukax Ministerio de Relaciones Exteriores Chile markan organismo técnico ukawa, ukhamat provincias ukan lurawinakap uñakipañataki ukat mecanismos internacionales apnaqañataki impactos transfronterizos jark’aqañataki.

Experto ukax juk’amp sänwa: “Estado política ukax sarantañapawa recursos naturales arxatañataki, mä arunxa ecosistema arxatañataki, ukampirus países vecinos ukamp chika lurawinaka utjkipana”.

Ukhamaraki, organizaciones Aves Argentinas, Fundación Vida Silvestre Argentina, WCS Argentina ukat Fundación Humedales/Wetlands ukax mä informe técnico uñt’ayapxäna: “Glaciares ukax biodiversidad argentina ukan wali wakiskiriwa ukat jark’äwipan jan ch’amanchata ukhaxa jan walinak utjaspawa”. Ukanxa qhanañchatawa impactos ecológicos, hídricos ukat climáticos ukanaka.

Biodiversidad tuqitxa, informe ukax sänwa 56% especies evaluadas Argentina markanxa regiones glaciares agua ukan alimentata ukan jakapxi. Mamíferos ukanxa 86%, reptiles ukanxa 78% ukat anfibios ukanxa 69% ukhamawa. Ukhamaraki, uka chiqanakanxa walja especies amenazadas ukanakax utjaraki: 83% anfibios, 70% mamíferos, 56% reptiles ukat 53% peces agua dulce ukanakax “Vulnerables” jan ukax “En Peligro” ukan uñt’atawa UICN ukana.

Aka tuqitxa, glaciares arxataña jani ch’amanchata ukhaxa, janiw mä paísakiti jan walinak apani, jan ukasti taqpacha región ukan ecosistemas ukanakaruw jan walinak puriyaspawa.

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw