Walja kuti internacionales ch’axwäwinakax jayarjamaw uñjasi jan ukasti jiwasat jan walikiw sañjamawa. ¿Irán markan ch’axwäwix Chile markar jan walir puriyaspati? Jisa, ukhamäspawa. Jichhax mä mundo wali mayacht’atawa jakasktan, ukat Chile markax uraqpachan wali jach’a comercio abierto economías ukanakat maynïriwa. Markasax walpun comercio exterior ukar atinisi, libre comercio tratados ukar ukat océanos ukar sarañ logística cadenas globales ukanakar.
Jichhax amuyt’äwix Estrecho de Ormuz ukaruw uñtata, uka paso marítimo estratégico ukax Golfo Pérsico ukat Golfo de Omán ukanakar mayacht’i. Uka thakhi tuqinwa uraqpachan petróleo ukat gas natural consumo ukat niya 20% saraski. Uka flujo ukax jark’ata jan ukasti jisk’achata ukhaxa mercado ukax jank’akiw reacción lurani. Ukatxa chaninakaruw jank’akiw puri.
Mä qhawqha horas taypina petróleo Brent ukat gas chanipax jilxatspawa. Ukatxa jank’akiw sapa uru jakäwir puri: sapa semana gasolina ukat gas uta manq’añataki apnaqañ chanipax jilxatspawa. Ukhamarak combustible ukax aviones, camiones ukat barcos ukanakatak apnaqasi, manq’a, medicamentos ukat yaqha wakiskiri productos apnaqañataki.
Petróleo chanipa jilxatatapaxa transporte costo ukax jilxatarakiwa. Transporte chanipa jilxatatapaxa taqi kunas jilxatspawa, ukax inflación ukaruw puri. Chile markax mä periodo económico ch’amawa pasawayi, ukax Índice Mensual de Actividad Económica (Imacec) enero phaxsina qhanañchi, uka indicador ukax 0,1% jisk’achäwi uñacht’ayi 2025 maran uka phaxsinakampi uñtasisa.
Chile markatakix yaqha efecto utjarakiwa: UF. IPC jilxatäna ukhaxa UF ukax jilxatarakiwa. Ukhamatwa créditos hipotecarios, arriendos ukat yaqha obligaciones financieras uka unidad indexada ukarjamäta ukanakax automáticamente juk’ampi chaniñaptayi.
Ukhamasti jisa, Irán markan jaya ch’axwäwix familia presupuesto ukat empresa caja flujo ukar jan walt’äw puriyaspawa. Ukataw ciudadanos ukat emprendedores ukhamaxa entorno global uñch’ukiñasa, uka tablero mundial ukanxa taqinisa mä tuqit may tuqit anatt’asktwa.
Aka contexto taypina empresas jiltapki ukat jakasipki ukanakax nayraqat escenarios amuyt’añ yatipxi ukat riesgos apnaqañataki ch’amanipxi. Aka tuqinx janiw ajjsarañataki arunakkiti, jan ukasti estrategia amuyt’añawa, conflictos geopolíticos, tensiones comerciales ukat decisiones políticas ukan posibles efectos uñakipt’asa.
Chile markan jakirinakatakix wali askiwa fronteras ukat sipansa jaya uñt’añasa ukat amuyañasa: kunatix uraqpachan yaqha tuqin lurasiski ukax jiwasataki wali wakiskiriwa. Mä arunxa, jisa, Irán markax barcos sarnaqäw jark’aspati ukax wali askipuniw uñjañasa.
Asia suroeste tuqin jichhax ch’axwäw utjki ukax jaya pacha sarantaspati ukhaxa precios ukax juk’ampi jilxatspawa. Ukampirus janiw aka escenario jayar uñjañäkiti. Jiwasax consumidores, trabajadores ukat startups irpirinaka ukhama wakicht’atañasa. Uraqpachan qhipha tuqin jakasipkstansa, mä ch’axwäwix janiw mä jan wali yatiyäwikipäkiti, jan ukasti mä alerta ukhamawa, ukax yatichistu kunjams entornos volátiles ukan sarnaqañasa.
Christian Rodiek González
CEO de FirmaVirtual