Jaqiñchaña jaqinakampi ukhamaraki amuyt’awi mayjt’ayawi: Jichha pachan irnaqäwi amuyt’añatakix machaq qawqha amuyt’äwi

Jichha pachan irnaqäwi tama-nakanxa, kunanakatix institucionesan amuyunakasa, chuymanakasa, ukhamaraki jach’a demanda-nakasa mayachasi, ukankiwa mä machaq amuyt’äwi sartaski liderazgo tuqitxa. Nayra pachan mä “rapidez” jan ukasti “disponibilidad permanente” taypita liderazgo-modelo ukat jithitatxa, jichhax walja institucionesax yaqha thakhir sarantapxiwa: jaqinakar irpañataki mayja amuyumpi, ukhamaraki qhananchasa jaqinakax janiw mä kikpa amuyumpi, chuymampisa ni irnaqäwimpisa sarnaqkiti.

Ukhamaraki “liderazgo neuroinclusivo” sat amuyux mä ch’ama apnaqäwi instrumento tukuyiwa, janiw jaqinakana markanakap uñacht’ayañatakiti, jan ukasti qhananchañatakiwa kunjamsa amuyt’awi, aruskipäwi jan ukasti uywan yatiyawi mayjañanakas utji, ukasti sapa irnaqäwi tamana chiqapacha naturalwa. Ukxataki, jaqinakana amuyunakapa, arunakapa, uywawipanaka ukhamaraki arxatañanakapa amuyt’asa, suma chuymampisa ukhamaraki estructura chiqpachampi apnaqañaxa, janiw amuyu sapakiti, jan ukasti suma estrategiawa bienestar ukhamaraki produktividad ch’amanchañataki.

Aka liderazgo ukax kimsa chiqawimpix ch’amancht’atawa: qhananchäwi, suyasiñawi ukhamaraki arxatawi.

  • Qhananchäwi ukax luräwinaka qamasayawayiwa, jan amuyt’äwi apaqasa: sañanak qhanstirinakampi, kamachi wakiskirinakampi, qillqatampi wakicht’atxa, qamasäwi ukhamarusa ch’amanchi.

  • Suyasiñawi ukax ch’amanchi presion taypinaka ukana: jupanakasti nayraru amuyt’añatakix yanapt’i luräwinaka, tiempo ukhamaraki mayjt’äwinaka.

  • Arxatawi ukax mä respeto ch’amanchañatakixa: aruskipäwi jani ironía-nakampi, jach’a tiempo samartañataki, ukhamaraki irnaqäwi chiqanakan jaqinakana chuymanaka ukhamarusa uywan yäqañataki.

Aka luräwinakaxa qhanstiñanirakiwa: irnaqäwi tamakaxa luräwinaka chiqpachampi, kamachi wakiskirini ukhamaraki aruskipäwi chiqpachampi apnaqapxañaxa, jupanakasti janiw jach’a ch’amani chhaqañ utjkiti, jan ukasti juk’amp jach’a compromiso utjayi. Kunjamti Austin et al. (2025) sapxi, institucionesanakax neuroinclusión apnaqañaxa janiw jach’a ch’axwäwinaka apañkiti, jan ukasti talento ukhamaraki innovación ch’amanchañapawa. Rajotte (2025) siwa: jaqirux mayjt’ayañati janiw wakiskiti, jan ukasti sistema-nakaki, kunatix diverso ukhamarusa accesible chiqanak uñstayañax mä ética ukhamaraki sostenible thakhiwa.

Jichha pachanxa rendimiento ukhamarusa jank’aki luräwi ukhamäkchi ukhaxa, liderazgo neuroinclusivo ukax amtasiyiwa eficiencia janiw jaqina ch’amapampi jani chikachkiti. Empatía ukhamaraki estructura apnaqasa, amuyt’añatak samartañampi, jaqinakana amuyunakapa qhananchasa, janiw resultado jisk’achkiti, jan ukasti jach’achayi. Jaqinakana irnaqäwi humanizasañaxa, ukaw jichha pachan jach’a ch’axwäwi: mä chiqa qamasäwi uñstayasa, kunanakanx qhananchäwisa arxatawimpi mayachasi, jan ukasti sapa amuyunaxa jaqichasiñatak jark’aqañati, jan ukasti chiqapar sarnaqañatak jach’achasiñawa.

Daniela Campusano Urrutia
Ucentral Universidad ukana yaticiri — Coquimbo Sede
Educación Superior ukana Dirección ukhamaraki Liderazgo Magister

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw