Qhipa Encuesta Monitor Social, Universidad del Alba ukana Observatorio Social luratanakapataki, ukax uñacht’ayiwa Chile markan jaqinakaxa kuna amuyumpi irnaqawi uñt’apxi ukat kuna ch’amampisa jupanakana jaqi qamañana atipayani ukham amuyapxi.
Irnaqawi jichhakama wali jach’awa yatintata sasinsa, ukhamarusa ukax mayjt’asxaniwa, sasina jach’a jilawi jupanakana taypinsti juk’ampi uñjañawa. Estudio uka amtäwinakampi, 93,7% jaqinakaw irnaqawi jupanakana qamawinakana wali wakisiwa sasina sasinakapxi. Ukhamarusa aka uñt’awi juk’ampi jisk’achasiwa 18–29 mara chiqaña jilatanakana taypinsti, ukhamaraki ukjaxa 83,1% pachpaw ukax ukham uñjitu.
Aka juk’ampi jach’awa jisk’aptasini uka yaqha mara chiqanakaru uñt’asa. 30–44 mara chikanani jilatanakana taypinsti 93,4% irnaqawi wali wakisiwa sasina amt’i, 49–59 mara chikanani jilatanakana taypinsti 97,5% puri. Ukhamaraki 60 mara chika jila jilatanakana taypinsti 95% ch’aqhta.
Aka tuqiru Marcelo Estrella, Universidad del Alba ukana Observatorio Social irpiri, sasinwa: irnaqawixa jichhakamaxa Chile markan jaqinakana qamawinakana taypina wali ch’amanwa, ukampirus jani taqpach uru chiqancht’ata. Generación taypinakawa jani kikpa amuyuninkiti, jupanakana amtäwi, suyt’awi ukat irnaqawi kunatsa jaqinakana qamañaparu ch’amanchaña taypin chhijllasa sasina.
Amuyunakana p’iqinchawi taypinsti estudio uka amtanakawa seguridad tuqiru jaya ukham uñacht’ayi. 66,5% chilenonakaxa suma sueldo munañapawa; 61,7% uka, suma irnaqawi ch’usa uñjaña munañapawa; 44,2% uka estabilidad munañapawa. Aka tuqinakax juk’ampi sarantañawa vocación ukat pertenencia amuyut tuqinakaruxa. Ukhamaraki 60% jaqinakaxa automatización, inteligencia artificial ukat robotización ukax irnaqawi tradicionalaru mä ch’ama chhaqht’awi ukham uñjapxi.
Observatorio Social ukat jupanakax arsupxi aka jakhu irnaqawixa políticas públicas, educación ukat cohesión social tuqinakaruxa jach’a aruskipäwi t’aqinu saraskiwa. Sasa: “Irnaqawixa siqhisiñampi ukhamaraki progreso tuqinakampi jani uñt’askxäna, markasti mä jach’a amtañaniwa, uka irnaqawi mercado ukar janipuni muntxañkänti, ukasti modelo de desarrollo ukaraki uñt’ayaniwa” sasina Estrella jupax qhanancht’i.
Irnaqawi chhaqtasiñ fear
Aka generación taypina mayjt’awi utjchas ukax, irnaqawi kusisita aljañaxa jichhakama wali jach’awa: 88% jaqinakawa irnaqasipki uka irnaqawipat kusisita sasina sasinakapxi.
Ukampirus, jaqinakar jipthapirïta jupanakax irnaqawinakaru chhaqtasiñax utjxchi ukhamaraki, 59,5% jaqinakaxa jani wali jach’a mikhuyumpi takekiti sasina sasinakapxi, ukat 37,8% jilatanakaxa jani wali suma amuyt’asa jikxatasipki.
Observatorio Social irpiri Estrella jupasti sasinwa: “Aka chika sara, irnaqawi wali ch’ama amuyt’atampi ukat jutiri moraruxa estabilidad jichhaña ukhamaraki suma jani arsuñampi chikachasi, ukax jach’a amtañanaka munasiwa políticas públicas, educación ukat modelo de desarrollo tuqinakan” sasina.
Walja chiqanakawa juk’ampi ch’ama q’axachasi studiost mä juk’ampi arunakar apani uka, educación superior tuqita. Kimsa de sapa pusi jaqinakasti universidad título ukax wali wakisiwa sasina sasinakapxi irnaqawi amtawinakaru puriñataki, ukampirus aka amuyt’awi jisk’aptasiwa jach’a jilatanakana taypinsti ukat jisk’a usu manqhan qamasirinakana taypinsti. Ukampirus 42,5% jaqinakaxa jichha pachaxa influencer chhaqht’asisaw juk’ampi qullqi apsuñax wali askixa irnaqawi lurkasina janis yatiqkasina ukham sasa, ukasti mérito ukat movilidad social uka arunakaru q’axacht’i.
Estrella jupax tukuyasisa: “Educación ch’amanchawi ukax jani kikpa kawkhañaniwa. Walja jilatanakatakixa formación ukaxa janiwa suma irnaqawi chiqançawi churkiti, ukasti jach’a amtañawa jani sapa ekonomiaki, ukhamaraki social ukat cultural tuqinakan” sasina.
Uka studiota taqi uñakipañataki kikpaki link ukaru mantaña