Chile markanxa suma resultados uñacht’ayawayapki uka walja programas educativos ukanakaw utji, ukampis uka programas ukanakar yaqha chiqanakan wasitat luraña ukhamaraki juk’amp yatiqirinakar puriyañax ch’amakïskakiwa. Jiltayañatak munaski uka qullqi, uka programas ukanakan efectividad ukar imaña wakisïwi, ukhamaraki ukanak apnaqirinak taypin coordinación lurañax mä suma experiencia yaqhipa yatichäw utanakan irnaqki ukax juk’amp jach’a nivelar puriñapatakix nayrïr jark’awinak taypinkiwa.
Aka debate ukax Universidad de los Andes (Uandes) ukan Facultad de Ciencias Económicas y Empresariales ukan wakicht’at “Chile en Construcción” sat wakichäwin pusïr panelaparuw uñacht’ayäna. Uka tantachäwirux Alejandro Fernández, Subsecretario de Servicios Sociales; María Fernanda Orellana, Fundación Luksic ukan Formación gerente; Malena Marcalle, Falabella Retail ukan Sostenibilidad gerente; ukhamaraki Valentina Quiroga, Fundación Chile ukan Desarrollo Humano gerente, jupanakaw chikancht’apxäna. Panel ukax académico Andrés Barrios ukan moderaciónapampiw apasïna.
Sector público tuqitxa, Fernández ukax Estado sapakix janipuniw problemas sociales ukanakar saykatañ puedkaspati sasaw amuyt’ayäna. Empresas, fundaciones ukhamaraki universidades ukanakax uka jan walt’awinakar saykatañatak wakiskir ecosistema ukan chikanchirinakäpxarakiwa. Jupax mä jach’a desafío ukax evidencia ukhamaraki políticas públicas ukanak juk’amp suma mayacht’ayañawa sasaw säna. Ukatakix jichha utjki uka programas ukanakan impacto uñakipañawa, ukhamaraki academia ukan lurata yatiñanakarus apnaqañawa.
Mä programa suma irnaqchi ukhaxa, ¿kunjamatsa juk’amp jach’aptayasispa?
María Fernanda Orellana ukax Fundación Luksic ukan “Aspiraciones” sat programa tuqi mä uñacht’äwi uñt’ayäna. Aka programa ukax enseñanza media técnico-profesional ukan yatiqir wayna tawaqunakatakiwa. Programa ukan presencial mentorías ukat yatichäwi yatiyawinak churañamp chikachata mä evaluación lurataxa, educación superior ukar mantañanxa phisqa puntos porcentuales ukch’a jilxattawiw utji sasaw uñacht’ayäna. Ukhamaraki PAES ukar inscripción ukhamaraki estudiantes ukanakan financiamiento katuqañatak postulación tuqinakan efectonakaw utjäna.
Impacto ukax chiqapätap uñacht’ayaskäna ukatxa, machaq jiskt’äwiw uñstäna: ¿Kunjamatsa juk’amp wayna tawaqunakar puriñax wakisispa, ukampis qullqi gastox programa jiltayañ jan atipt’aykaspa? Fundación ukax kunayman fórmulas ukanak yant’añ qalltäna. Yatichirinakar capacitar lurañata ukhamaraki universitario voluntarios ukanakamp irnaqañata qalltasina, online mentorías ukanaka lurañakama ukhamaraki inteligencia artificial herramientas ukanak yant’añkama. Amtäwix juk’amp costo-efectivas alternativas jikxatañawa, ukampis nayrïr modelo ukar suma irnaqaykäna uka yänak jan chhaqhayasa.
Yaqha kasta experiencia ukax “Haciendo Escuela” sat programa ukawa, uka tuqitx Malena Marcalle ukaw qhanañchäna. Falabella ukan aka programa ukax 57 maranakaw irnaqi, jichhax 53 colegios ukhamaraki 30 waranqat jilpacha yatiqirinakampiw irnaqi, Arica markat Punta Arenas markakama, 15 instituciones especialistas ukanakamp chikt’ata. Aka modelo ukax sapa yatichäw uta pachpa territorio ukan mä tienda ukamp mayachayi, ukhamaraki anqäxa organizaciones ukanakan apoyo técnico ukampiw yanapt’asi.
Ukham jach’a intervención ukar sarantayañatakix Marcalle ukax sapa kuti medición lurañan wakiskirïtapa ch’amanchäna. Jupax qhanañchäna, aka medición ukax janiw jakhuwinaka yatiyañatakik mä herramientaäkiti, jan ukasti ejecución pachan yatiqañataki, kawkhansa mayjt’äwinakax wakisi uk amuyañataki ukhamaraki yatichäw utanakan necesitadaparu programas ukanak askichañatakiw yanapt’i.
Juk’amp jach’a nivelar apañataki, nayraqat kunas suma irnaqaski uk uñt’aña
Valentina Quiroga ukax “Sumar Saberes” sat experiencia tuqi yaqha jan walt’äwi tuqit arsuwayäna. Aka alianza público-privada ukax Ministerio de Educación ukan presidenciañapampiw apnaqata. Uka alianza ukan amtäwipax markan kunayman chiqanakan yatiqäwinak juk’amp askichaski uka iniciativas ukanak uñt’aña, kuna razones ukanakas uka resultados ukan qhipäxan utji uk amuyaña, ukhamaraki uka iniciativas juk’amp jach’a nivelar puriñapatak yanapt’añawa.
Fundación Chile ukan Desarrollo Humano gerente ukax yaqha actornakar mayacht’añax janiw sapakix suma colaboración utjañapatak garantia lurkiti sasaw iwxt’i. Sapa institución ukax kuna capacidadsa apani uk qhan amuyañapawa. Ukhamaraki alianza ukax responsabilidades, decisiones lurañ mecanismos, expectativas ukhamaraki nayrar sartäwinak uñakipañatak criterios comunes ukanak qhanstayañapawa.
“Sumar Saberes” ukan experiencia ukax aka proceso ukax kunjamatsa ch’amäspa uk uñacht’ayi: alianza ukax mä iniciativa “efectiva” sañ munki uk kunjamatsa amuyt’ani uka tuqit iyawsañatak paqallqu ukat kimsaqallqu phaxsinakaw munasïna. Quirogatakix mä solución juk’amp jach’a nivelar apañat nayraqatxa, kunas chiqaparu irnaqaski uk qhanstayañawa wakisi, kunjamatsa ukax chiqapätap uñacht’ayasispa ukhamaraki kuna condiciones ukanakas yaqha contextos ukan wasitat lurañatak wakicht’aspaspa uk amuyañawa wakisi.