Kunjamatix jaqinakax yatipxi, Iquique markan umax nayratpach jan walt’awiwa, ukatx janiw jamasat pacha mayjt’awix waña pachanak ukhamarak uma pist’awinak uraqpachan utjayawaykiti.
Iquique markax uma phuch’unakatwa puriraki, ukax 100 jila kilómetros ukch’a jayankiwa, ukhamarak 1.200 metros jila quta patat, Pica ukat Chintaguay uksan jikxatasir laderanakatxa, ukax walja uva yapuchirinakaruw wañt’ayawayi, ukhamarakiw Quisma valle uksanx mä manu histórica pendiente ukax utji, ukanx parcelas de tierras ukan dueñonakapamp chikaw Quisma Valle ukanx utji.
Ukampis Iquique markax sapa kutiw jilxattaski, mä jach’a jan walt’äwimpiw uñjasi: uma umañ jikxataña. Uma mayiwix jilxattaskiw, jaqinakan jilxatatapata ukhamarak qullqituqit nayrar sartawimp irpata, ukax mä solución sostenible, jaya pachatak wali wakiskiriwa. Mä planta de desalinización de agua solar ukamp utt’ayañax janiw infraestructura ukakipkakiti, jan ukasti jank’akiw wakisi, ukhamat suyun umax independencia ukat seguridad ukax utjañapataki.
Jichhax Iquique markax juk’a uma jalsunakaruw atinisi, ukatw jan walt’ayat uñjasi, ukat pachax mayjt’atawa. Yaqha anqaxa markanakaxa, Antofagasta, Tocopilla, Caldera, Copiapó, desalinización lurañanxa nayraru sartapxi, yaqha markanakaxa Coquimbo ukhamaraki La Serena, Pichilemu, ukhamaraki Cobquecura ukanakaxa niyaw plantas de desalinización ukanaka phuqhañatakixa ch’amanchasipxi. Iquique ukax janiw qhipharux jaytatäkaspati jan ukax anqäx markat jutirinakat wiñayatak dependerkaspati. Lamar quta uma desalinización ukax mä alternativa viable ukhamarak sostenible ukhamawa, juk’ampirus energía solar ukamp chikt’ata, mä recurso ukax uka chiqanx waljaw utji.
Inti jalsu tuqin ch’amampi apnaqañax planta ukar ch’amanchañatakix wali jach’a qullqinak apnaqañ qullqinak ukhamarak carbono ukar jisk’achaspa, ukax sustentable desarrollo amtanakamp chikancht’asis. Ukhamarus, markachirinakataki ukhamarak industrianakatakis uma umañax mä suma suministro ukaw utjañapa, ukax recursos naturales ukanakar jan jan walt’ayasaw jiltañapatak ch’amanchaspa.
Autoridades ukat markachirinakax aka qullqichasiw nayrar sartayañ pachaw purini. Jiwasax janiw estratégicos amtanakax qhiphart’ayksnati. Uma jan walt’awix janiw markachirinakan suma jakawipatakikix mä jach’a askikiti, jan ukasti Iquique markan atipt’asiñapataki ukhamarak nayrar sartañapataki.
Inti jalsu tuqinkir planta de desalinización lurañax janiw mä luxusäkiti, jan ukasti jank’akiw wakisi. Yaqha alay tuqinkir markanakax nayratpach aka tuqir sarasipkchixa, ¿kunatsa Iquique markax qhipharxaspa? Marka jutïr pachax jan axsart’as ukat mä visionario amtanakat dependeriwa. Jichhax nayrar sartañ pachaw purini, irpirinak uñacht’ayañataki, ukat jan mä zona de confort ukan qhiparañataki, jutïr pachan jan uñjañjama.
Ernesto Vargas Olcay
Ingeniero Constructor
Escritor aimara