Aymara Thakhi Tantachäwi ukaxa Agriculturankir Seremi ukampi ch’amanchasa, pachak q’añuchäwimp jikxatasïna wakicht’aw mayachasa.
Tarapaka markanxa jach’a amtäwi mä ch’amanchäwin jikxatasiwa silwa agropecuarja uñstayawinxa: pachan luräwinakataki wakichäw jan utjatapaxa, ukatx walja ch’amanchawinakarux walja qhispiyapxañapawa. Jichhaxa, Pica markankir mä wakichäwakiw Chhij Taqhi Pacham Sarnaqawi (RAN) ukampi wakichasïxi, ukax jan ch’amaninakar jak’achasiña yatxatäwinakar ch’axwañ utji altiplanosa, wakichäwinakarusa, ukat Tamarugalankir ukarusa.
Aka cheqansa, Agriculturankir Seremi Eduardo Justo jupax yatiyawiw churäna, uka kurumapax mä amtäwi tukuyxatayna wakichäw taman jach’añchañataki ukat RAN ukar wakichasiñataki. Uka amtäwix machaq Consejo Regional ukar uñacht’ayataw, ukax agrikulturankir ayllunakar yanapt’añwa pachan jichhak yatiyawinakampi jan qullqi. “Pica pachapax janirakiw Camiña ukhamarak altiplano ukanakamp qalltkaspati, ukatwa wakichäwi uñstayawinakar juk’ampin jak’achasiñasa,” sasaw Justo jupax säna.
Uka jach’a nayrar sartäwinak taypinx wali wakiskir mayniw CONADI-INDAP ukax wakichäw ukat Uma Jach’añchäw Amtäwi, ukaw pachan yatiyirinak tunkatarak paya wakichäwinak uchaw Pachica ukhamarak Bajo Soga markanakanxa. Natalia Ortega, CONAF ukankir Regional Apnaqirixa, siskakiwa ukax ch’amañaniwa Jach’a Uraqinak Uñstayawinak apnaqasiñataki ukat agrikulturankir jupanakar yanapt’añataki pachan juk’amp q’añuchäw uñstayäwinak taypina.
Ukjarusti, Iván Cerda, INDAP ukankir Regional Subrogante Apnaqirixa, uka wakichäwinakax pachak q’añuchäwix Tarapaka markan uñstayki uka vaikutanak qhiparapxañapataki, uma qutunak juk’amp suma apnaqañataki ukhamarak yapuchäwinak uñstayañataki wali askin yanapt’añanakätapwa amtäna.
Agriculturankir Seremi ukax uka amtäwix huq wakichäw churäna Huara, Camiña ukat Colchane markanakanxa, ukax edukativ arxatäwinaka. Ukat ukhamaraki, INIA ukax mä propuesta churäna, ukax wakichäw churäna 6 wakichäw jupanakaxa, ukhamarak Pozo Almonte, Cancosa ukat Colonia Pintados markanakanxa. Ukax pachpa región markanxa 12 wakichäwinak uñstayataki, apnaqañapataki.
Marjorie Allende, INIA Ururi markan Jach’a Apnaqirixa, siskakiwa ukax agrikultura ukanx jach’a nayrar sartäwinak jupanakaru yatiyawinak jan utjatapaxa, ukat apnaqañataki suma ch’amañani. “Wakichäwinak klimatika historia ukax jach’a amtañaniwa ukhamarak apnaqañataki, ukatx altiplanon llapxaniw ch’amañataki,” sasaw añadi Marjorie Allende.
Juan Carlos Hernández, Aymara Thakhi Tantachäwin Apnaqir Jach’a Gerentixa, jilpachapxañani Seremi ukat jach’a aktorkaxa, ukhamarak yatiyawiw churäna uka iniciativanak taypin. Hernández jupax suma ch’amañani sasaw jilatäna, ukatx ukaw agrikulturankir ukat ganaderia ukanakar janapxta aymar ayllunakar yanapt’añapataki.
“Uka wakichäwinak janirakiw teknika yatiyawinak apnaqañapataki, ukhamarak suma ch’amañani sasaw apnaqañapataki. Aka amtäwi jach’a pasu uñtasi, ukatx agrikulturankir ayllunak taypin yanapt’añapataki. Wakichäwi ukax apnaqañani taripaqa, ukatx esperamos ukaxa ch’amañani uñstayawinakar ruwhatakiwa,” sasaw Hernández jupax säna.
Uka proyektonak taypinx, Tarapaka markax jach’a amtäwi uñtasi, ukatx apnaqañaniwa modelo suma ch’amañani ukhamarak jach’a suma. Ukaxa teknologia ukat yatichäwinak junt’añani, ukhamarak agrikultura ukanx apnaqañaniwa pachan askin suma uñstayawinakampi.
