Utani jan ukhamarak yatiqirinakani marani jallur saräwiñatak amuyunak q’añuñataki

Uka k’isaña jach’a t’aqheskama jiwasan nayraqatapana ukjamawa, jichhakipuniw awtipacha phuqhapacha, jupawa juykipaña jupan jaqukipatawa, ukat jach’a uraqeta, willqata, ukat yaqha llamk’anaka uka uta manqhan uta jaqinakampi llamkt’askapachaw ukax purintañataki.

Ukatwa, mä jach’a jan walt’awinakax walpin mä machaqa walt’äwinaka Chile markan jan qhananpachpa sarnaqañatakixa. Uka Pachamama Juridicuwan (CNE) Informe Técnico Definitivo uka Sistema Eléctrico Nacional ukan Nudo Precio ukax mä jach’a llakinkañwa phuqhasiwawa 2024 maran ch’amanchasiñatakix.

Ukax mä ch’amanchasiñax utjawayki, ukax chiqpacha ukax chiqpachpuniw kunjamsa jiwasan sarnakapax janiw sasinakapaxa, jan ukhamak jan walt’äwi uñstayawayi ukaxa jupanakax jan walt’añxarakiw sarnaqapxi.

Chile markan, SEC uka ch’amanchasiñax mä qhispiyasiñwa ch’iqhiyawa, janiw ukax k’achunchasipxiwa, janiw ukax ch’amañchawayi, ukanakax utjañapawa, ukaxa jan wali llamk’anakaxa, janiw ukax ch’iqhiyanakaxa, jupanakax mä pachpa.

Ukatwa, mä sarnakaña utjañapaxa, ukaxa kunjamsa mä mä qhispiyasiñwa, janiw ukax ch’amanchasiñxa, janiw uka uta jaqinakampi llamkt’askapachawa.

COVISA jupax utana ukat uraqiwa llamk’añatakiw conductoranak lurasi, ukat ukampiw jach’a chuyman cables lurapxi. Mä arust’äwi utjkipan, ukat yaqha qhathuchañanaka, hospitalanakaxa, Metro ukanaka utjki uka jak’anakan, jan ukax ukax mä utankir jak’anakan arust’äwix mä jach’a ch’amanchasipxañapawa. Uka cables elektricos jupanakax jan ukhamak halógenos ukat ch’amanchasiñani, jupax mä nina qhispiyata janiw phuchhqañax utjkaniti, janiw jan wali chiqanakar jisk’i chiqanakar t’unjasiñanakax utjkaniti, jan ukax jach’a qhispiyata nina qhispiyata janiw qhanxa ukat kunsa uñstayañatakix.

Chile markan, ch’amanchasiña qalltanaka, cables de seguridad jan ukax mä jach’a ch’amanchasiñanakax halógenos de categoría C, ukax janiw jach’a ch’amanchasiñatakix janiw jan walt’awinakax utjañapakiti, janiw jan ukax jach’a ch’amanchasiñanakax utjkañapawa.

Uka Ch’iqhi Qhispiyasiña Amtanaka

– Uñachayasiña ukax mä qhispiyasiña SEC ukax ch’amanchasiña: Uka jupanakax taqpachaniw, ukanaka q’uchu, chuwaña, jan ukax electrodomésticos ukanaka.
– Amuyasiña ukax qullqi janiw tukuyayaña: Uka jan wali amtampi, janiw mä juk’ampi mä ñanqhuwiñatakixa janiw yaqha chuqhu amtawisax qhispiyasiñapawa, jan ukax jaqix mä qhispiyasiñax janiw qullqi tukuyapana.
– Kalefacción sistemasax qullqi manqhanaka: Uñakipaña ukax mä suma wakichawi jan ukax chiqpach awatisiña llamkt’aña. Limpia ukat uñakipaña ukax ventilación conductos ukat chimeneas jan qhanax janiw qhant’asiña wakichawisaxa.
– Amuyasiña vela ukat ch’amanchasiña sistemasax: Janiw vela llamkt’añax ukhamax uñakipaña ukax luces LED wakicht’aña, uka ch’iqhiwa ch’amanchasiñax.
– Ch’amanchasiña sistemasax uñakipaña: Janiw chuwaña jach’a qhant’asiñx ukax cables ukat chuwaña uñakipaña janiw ukax jan wali tukuyasina. Janiw jan wali cables llamkt’aña ukat ch’amanchasiña qhispiyasiña jaqi ukax qhispiyapana.
– Jach’a chiqanaka qhispiyasiña: Janiw jan wali chuymanta ukat papel, jan ukax kartón jan ukax chemical qhant’asiñapataki. Jach’a ch’iqhi chuwaña uka qalltanaka qhispiyasiñama, uka jach’a chiqanaka qhipt’aña, janiw qhant’asiñaxa, jan ukax suma llamkt’aña mä qullqi ch’iwiriyi ukanakampiwa, uta manqhan.
– Ch’iqhi qullqi walt’añax qhipt’aña: Uka jupanakax mä ch’iqhi qullqi walt’aña qhipt’aña, jan ukax taqpachaniw ch’iqhi qullqi amtayasiñapawa.

Luis Clavería
Qhispiyasiña Jach’a Amuyt’aña Covisa

 

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw