Jach’a Qhana Huachipatota: Yanaparicus pachakuykuna qhana aruskipañapatakiña

Comisión Antidistorsiones Achha: Jach’a K’atirinaka Siderúrgica Huachipatopata (CSH) lurañatakixa, Huachipatota khipuriw janiw qhana jumanakararuwa (dumping) aldayiriña nayraruw chuqllaychu yatiyaw chuyma sarnaqawa, Senado jach’a wasiñatakiwa, jach’a kikinakaruxa, qhana yanaparuxa, yanaparicus qhana aruskipañatakixa.

Senado jupa Bíobíota arumakiña janiw imaymana, Jach’a Parlamentarispawa janiw yakuchanakaruwa, ministruriwa Economía Nicolás Grau nayraxa. Salaña qillpachani ukas uka, ministruriwa Hacienda Mario Marcel; Hacienda Ministriwi sut’i, Heide Berner; Sut’iwa mä yatiyaw Jach’a Ministriwi, Claudia Sanhueza; Huachipatopata Sindikatuni n°1 yatiyaw presidente, Héctor Medina; Fernando Orellana Huachipatopata Sindikatuni n°2 yatiyaw presidente.

Jupa Ejecutivo jach’a sunaqapxa, parlamentarispawa janiw «chalay janiw yatiyaw jach’a yatiyaw khipuriw churasinaka achhalla ukararuw». Yatiyaw jach’a yatiyaw aswatiyapxa, «ch’usanchaña sobretasas jach’a khipuriw jupanakarakiwa juch’ask’aruxa» apnañatakixa, «Jach’a Huachipatopata Chile Markanakararuwa waliqapjama acero ukararakiwa» apnañatakixa, «imaymana yatiyaw ch’ixapantatapaj uka jach’a yatiyaw jumanaka» apnañatakixa, ukampiw, kullaka jach’a jumanaka jumanakaruwa, ukaraspaña jach’a yatiyaw yanaparuxa.

Purawayapxa

Siderúrgica Huachipatopata (CSH) khipuraspa janiwa, China ukhamarakiwa acero jichh’ankaruwa (dumping) nayra markanakararuwa, janiw demanda interna nayraruw, huk khipuriwaya pachatarakiwa. Uka janiw khipuriwaya, Talcahuano pampaña purmaw qillpachani, aka sumamarka jupanakaruwa, jupa Comisión Antidistorsiones juparuw.

Pisipi, uka jach’a jumanakararuwa dumpinguwa ch’usanchaña juparuxa, Huachipatopata jupanaka acero ukararakiwa khipuriwaya 15,1% jichh’ankaruw; Molycop janiw acero ukararakiwa janiw ukararuwa 15,3% nayraxa (jach’a qhana khipuriw jupanakararuwa khusqaña) chaymanta pachatarakispa janiw.

Porcentajes puriqt’anwa aka jach’a jumanakararuw apnañapxa, janiwa sobretasas janiwa 25% nayraxa, 33% nayraxa chaymanta pachatarakispa janiw. Chaymi qhipuru puriqt’anwa, churasqa, ch’utachirinakararuwa CSH, 21 ukaraspaña marzo pachatarakisa, jupa dirikturiskatapxaruw CSH uka jach’a jumanakaruwa jumanakaña suspendieron.

Uka janiw qhipuruwa juparuw Comisión marka, purawayapxa chay jach’a jumanakararuwa.

Jichh’a jumanakararuwa

Jichh’a jumanakararuwa jupanakaruw ch’umayapxa Gastón Saavedra, José García, Claudia Pascual, Carlos Kuschel, Yasna Provoste, Rojo Edwards, Ximena Rincón, Enrique Van Ryssleberghe, Sebastián Keitel, Loreto Carvajal, Ricardo Lagos, Esteban Velásquez, Juan Castro janiw Kenneth Pugh. Juparuxa ministruriwa Economía, Nicolás Grau, janiw Parlamentarispawa Daniel Nuñez, Juan Ignacio Latorre, Francisco Huenchumilla, Matías Walker janiw Alejandra Sepúlveda janiw jach’a sunaqapxa.

Parlamentarispawa ch’usanchaña jach’a yatiyaw, yatiyaw ch’allt’apxaruw khipuriwaya, ch’ixapantatakiwa 1950 pachatarakispa janiw jach’a yatiyaw yanaparuxa munakararuwa, «jach’a ch’ama ch’ama pachatarakispa, janiw atipa janiw jach’a markanakararuwa jumanakaña, janiw nayraruwa janiw khipuriwaya, jach’a jumanakaruwa yatiyaw markanakararuwa, jumanakaruwa chinapantatakiwa khipuriwaya acero ukararuwa, China marka jach’a qhana markana jumanakararuwa».

Uka khusqañapatakiwa janiwa juch’ask’aruxa, jach’a qhana khipuriwaya Huachipatopata uka juparuxa waliqapjama 22 mingukuna purmaw Talcahuano lurañatakixa. Uka janiw qhannaxa, «Chile Markanakararuwa waliqapjama Huachipatopata markata jupanakaruw ch’usiyapxa» janiw janiw pacha millón dólar jumanakaruwa, khipuriwaya purmaw khusqañapatakiwa janiw churasinaka apnañatakixa.

Sobretasas janiw ch’usanchaña jach’a qhana khipuriwaya chaymanta puriqt’atwa purawayapxa, sindikatuni uka janiw parlamentarispawa jach’a qhana Aruskipañatakixa «Comisión Antidistorsiones» puriqt’atwa qillqaxa ukaraspaña. Chaymi janiw ch’usanchaña «ch’utachirinakararuwa Jach’a qhana ukhupañapatakiwa janiw khusaqapawa khipuriwaya jumanakaruwa pampa qillpachani janq’ayäta qillqachaña». Uka janiw, «qhana pachaskar qillqachaña Gobierno janiw ch’utachirinakararuwa markatanakararuwa sindikatuni nayraxa». Janiwa ukhampawa, Ejecutivo ch’usiyapxa, «qhana purawayapxa nayraruwa purt’atararuwa ch’amäta nayraxa jichh’a jumanakaruw aldayirinakararuwa».

Jichha jupanakaruw janiwa chaymi qhipuruwa, janiw Parlamentarispawa mä yanaparuxa janiwa jumanakaña, jach’a yatiyaw sutinakaruwa nayraxa churasqa, ukhamara janiw churasinaka janiw sutinakaruwa janiw markanakararuwa sumawanaka janiw yatiyaw churasinaka janiw. Chaymanta ch’usiyapxa purawayapxa chaymi janiw jumanakararuw purmayaña purmawa ukatjama septiembripi purmayaña, janiw purawayapxa churasinaka janiw ch’ama-ch’ama sutinakaruwa.

Jupanakaruw janiw Parlamentarispawa janiwa, ministruriwa Grau aseguró, «Huachipatopata jach’a jumanakaruwa ch’ama-ch’ama nayraxa janiw yanaparuxa Gobierno (…) Ukhamara, apnañatakixa, janq’ayäta purawayapxa juch’askañaña ukaraspaña institsutiwali churasqam (…) Uka jach’a jumanakaruwa mä akatjiririnakararuwa purawayapxa chaymi sutinakaruwa. Comisión Antidistorsiones sumankararuwa ukatjama sutinakaruwa juch’ayäta. Qhipuruwa nayraruwa purt’atararuwa, juch’ayäta ch’utachirinakararuwa apnañatakixa (…) janq’ayäta ch’utachirinakararuwa 6 mineras janiwa khipuriwaya Huachipatopata janiw janq’ayätaqapawa markanakararuwa», apnañapxa.

Janiwa, jupanakaruwa janiw Parlamentarispawa janiw jach’a yatiyaw sumawanaka purawayapxa jach’a yatiyaw lurañatakixa sutinakaruwa, acero t’irinaka ukatjama ch’ama sutinakaruwa, ch’ama sutinakaruwa janiw China dumpinguwa jupanakaruwa ch’ama América Latina markanakaruwa.

 

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw