Uka manqha jach’a juchanakampi taqini qullqinak jan wali lurañatak utjañapatak lucha jak’achawi taypinkataki, Servicio Nacional de Aduanas ukax mä ch’amanchäwinakapa ukhamarak qullqi ukax jach’a p’iqin qhananchäwi jikxatt’añwa ukanipki. Uka chiqanxa, Arica marka Regionanxa Aduana wawanakapax Chungará ch’iwa jaqinakamp chikachasiwayapxi, p’iqinakan qullqinak imant’añ tukuyana, payanakax Bus ukat Bolivia markat jutapxaraki.
Juk’a qhananchawinakasa jan ukax kunti ukax jikxatt’asi uk amuyt’asitawa, jiskt’apxita. Nayriri qawqhanxa S.T.M.-jama, 39 mara phisqani Bolivia marka jaqiwa, La Paz markat Iquique markar purintaskäna. Ukax ch’axwir riskunakap qhanañchasa, akax chiqani qhananchawin jikxatäna, uka chiqanx jach’a willi imant’ayawix sartaskäna, 209.900 Bolivia qullqi, 30.598 Estados Unidos qullqi jikxatatawa.
Jisk’achiri chiqana, M.M.H.M., jan ukax warmiru Bolivia markar k’awqhanakankani, 18 mara phisqani, jiwakaski ukax wali manqha qhanañchawin akan tukuyañ munasinxa. Akawa Arica markan qullu askichaña ukhamarak jilp’a qullqi katuqirax ukhamarak ayt’ayaskäna, ukat jisk’achäwina sartaskäna, sustirkani, ukjax 215 qullqin 100 cada maxipxani, ukat arunaru US$21.500 kamachasa qhanachasiñaxa.
Paninakax janiw ukham qullqi apapxatapa qhananchapkataynati, ukat jichha luräwi contrabandox Ordenanza de Aduanas uka 168 Bis Artículonxa sasinxa lurasïna ukhamarak taqhipa qullqinak apthapitapxi. Pachan jaqinakaru ukanakat UAF Finansero Yatichäwinak taypin ukat Arica Fiscalía, qullqi taqini qhananchasa Carabineros ukar apayatäxäna. Uñt’ayasiwa 2023 mara noviembre phisqani qhipa apnaqirinakax jani qullqi USD$10.000 qawqha p’iqinchasinxa juch apnaqañatak uñjatäxa, ukat jaqinak nayrarut apxat’asa jikxatt’asiñatak uñacht’ayiri qullqi jach’a kamachinakar jaqhatatakiwa.
Nayrar sartañatakix, kunatix jani jichhax qhananchäwinakapa amuyasiristaxa ukhamarak ukaxa, ch’amanchapxama. Arica Marka Regionana Aduana Uñt’äwi Kamachiri, Luis Zárate Quiero, ukax akham sasinxa ‘suma yatiñanakapax jupanakaru uka ch’amanchapxiwa wali khusa, taqpach q’ipir qillqantasipkiwa, kuna arkañataki markachir purinipanxa jani khithapt’kasax ni kuntix ukhaman markaru markaru.’
