SEREMI de Salud de Tarapacá ukan La Tirana 2026 jach’a fiestan irnaqäwinakapat mä yatiyäwi

2026 maran julio phaxsin 8 uruqat 17 uru kama, SEREMI de Salud de Tarapacá ukan irnaqirinakapax La Tirana markan irnaqapxäna. Ukanakan lurañapax kunayman inspección ukhamarak fiscalización lurañänwa, ukhamat Ilustre Municipalidad de Pozo Almonte ukax kamachinakarjam taqi condiciones sanitarias phuqhaspa, ukhamarak fiestan walja jaqinakan tantachasiñapa ukat aljañanak uñjasa. Ukhamaraki, kunayman salud pública tuqinakan yatichäwi ukhamarak promoción lurapxäna.

SEREMI de Salud de Tarapacá, Ximena Muñoz Urbina, jupax akham säna:

“La Tirana fiestanxa kunayman jan walt’äwinakax sapürut sipansa juk’amp utji, ukatwa peregrinonakasa ukhamarak uñt’irinakasa juk’amp riesgo ukan jikxatasipxi. Ukatwa jiwasan irnaqirinakax wali ch’amampi fiscalización ukhamarak prevención lurapxi, fiestat nayraqata ukhamarak fiestan pachpan sapüru irnaqasa, markachirinakan k’umar jakañapataki.”

Autoridad Sanitaria ukax yapxatarakiwa:

“Lurat irnaqäwinakat wali kusisitapxtwa. Taqi kunatxa 477 fiscalizaciones lurasiwayi. Ukax SEREMI de Salud de Tarapacá ukan Departamento de Acción Sanitaria ukan wali jach’a irnaqäwip uñacht’ayi.”

Fiscalización ukan resultados

Fiscalización luratanakatxa 712,9 kilogramos manq’anakaw apaqasiwayi (decomiso), uka taypin juk’amp jilax akanakänwa:

  • 438,4 kg t’unanaka (huevos).
  • 60,9 kg heladonakataki jarabenaka ukhamarak ch’uxña ch’uqi (hielos).
  • 53,3 kg t’aqa t’aqa ch’uqi achunaka (verduras fraccionadas).
  • 38,7 kg aycha.

Ukhamaraki, 44 negocios ukanakan irnaqäwip jark’atawa, kunatix kamachinak jan phuqhatap uñjasiwayi.

Juk’amp jach’a decomisox mä t’una aljañ utan lurasiwayi. Ukanxa 6.104 t’unanakaw apaqasiwayi, kunatix kawkitsa jutatap jan uñacht’ayapkaspati, ukhamat kamachinak p’akintasa.

Kunatsa manq’anak apaqasiwayi

Jilïr jan walinakax akanakänwa:

  • 31,5% – Tukuyat urupat pasat manq’anaka.
  • 22,2% – Jan wali temperatura ukan imatäwinaka.
  • 14,8% – Ch’uspa, chhichhi ukhamarak yaqha usuchir animalanakampi q’añuchatäwinaka.
  • 13% – Jan wali manq’a apnaqäwi.
  • 9,35% – Jan kamachirjam aljat t’unanaka.

Yaqha kamachinak jan phuqhatäwinakas utjarakïnwa.

Yaqha inspección luräwinaka

Departamento de Acción Sanitaria ukan irnaqirinakapax akham inspecciones lurapxäna:

  • Marka taypin baños públicos ukhamarak baños químicos ukanaka.
  • Uma imañ contenedores.
  • Camiones aljibe ukanak, umamp abastecimiento luririnaka.

Ukhamaraki, matadero cancha ukan veterinario inspecciones lurapxäna, ukhamat markachirinakatak aljat aychax k’umar manq’añatak askïtap uñjañataki.

Zoonosis Unidad ukan irnaqäwipa

Unidad de Zoonosis, Municipalidad de Pozo Almonte ukamp chikaw extraordinariamente moscas jisk’achañataki desinsectación lurapxäna.

Fiestanxa ukhamarakiw markachirinakar yatichapxäna Aedes aegypti ch’uspi tuqita, kunjamsa mirantañapataki, ukhamarak uta taypin uñjapxani ukhaxa yatiyañataki.

Salud Pública tuqin promoción

Departamento de Salud Pública (DSP) ukan irnaqirinakapax peregrinonakaru, bailes religiosos ukanakaru ukhamarak markachirinakaruw yatichäwinak churapxäna.

Ukanakan churat yatichäwinakax akanakatänwa:

  • K’umar jakañ sarnaqäwinaka.
  • Manq’anakat usunaka jark’aqaña.
  • Chuyman k’umara jakañ (salud mental) ch’amanchaña.

Aka yatichäwinakax kunayman chiqanakan lurasïna ukhamat walja jaqinakar puriñapataki.

Epidemiología Unidad ukan luräwipa

Departamento de Salud Pública ukan Unidad de Epidemiología ukax yatichäwinak lurarakïna, ukhamat La Tirana fiestan uñjañ wakiskir usunakan epidemiológico seguimiento ukax juk’amp suma phuqhasiñapataki.

Ukhamatwa kuna usunaka jilxataspa jan ukax alerta sanitaria utjchi ukhaxa, jank’aki ukhamarak suma respuesta churañax wakicht’atäna.

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw