SAG ukat SENASA Argentina ukanakax Jama fronteran nayrïr kuti mayacht’ata inspección lurapxi, tomates achunaka yaqha markar aljañataki

Chile ukat Argentina markanakan fitosanitarios servicios ukanakan mayacht’ata irnaqäwipax apañ pachanak juk’amp suma wakicht’añatakiw yanapt’ani, ukhamarak clima condiciones ukanakat Los Libertadores frontera punku jist’antatätapat jan walt’ayata región yapuchirinakatak yaqha thakhi jist’arani.

Arica y Parinacota Región ukan nayrïr kuti, Servicio Agrícola y Ganadero (SAG) ukat Argentina markan Servicio Nacional de Sanidad y Calidad Agroalimentaria (SENASA) ukanakax Jama frontera punku tuqnam tomates achunak jak’a markar aljañ facilitäñapatak mayacht’ata fitosanitaria inspección lurapxäna. Aka machaq luräwix revisión procesos ukanak jank’ak lurañataki ukhamarak carga apañ pachanak juk’amp suma wakicht’añatakiw amtata, ukhamatwa región ukan achuyatanak aljañax juk’amp ch’amanchasini.

Aka inspección ukax Arica markat aka machaq thakhin apayatäni uka nayrïr camión ukaruw lurasiwayi. Pä servicios ukanakan mayacht’ata irnaqäwipampi ukhamarak yapuchirinakan munataparjam wakicht’at gestiones ukanakampiw aka luräwix phuqhasïna. Aka amtax juk’amp wakiskirïxiwa, kunapachatix clima condiciones ukanakat Los Libertadores frontera punku jist’antatäxi ukhaxa, achunakan apayäwipax ch’amäxiwa, ukat aljañ flujo ukar jan sayt’ayañatak yaqha thakhinakax wakisiraki.

Estela Mamani, yapuchiri ukat exportadora, aka machaq aljañ thakhi phuqhañatak yapuchirinakan ch’amachasitapa wali askit uñjäna. Jupax akax mä histórico hito satawa sasaw qhanañchi, kunattix thayapachan phaxsinakanxa Los Libertadores punku jist’antatätapata tomates achunaka yaqha markar aljañax jark’ataw uñjasïna.

“Kimsa maranakaw kikpa jan walt’äwimp ch’axwasktanxa. Autoridades ukanakan gestiones ukat AGAPA yapuchirinakan Asociación ukan 14 yapuchirinakan ch’amachasitap laykuw wakisiri qullqinak tantacht’awaytanxa, ukhamat SENASA Argentina ukan irnaqirinak apaniñataki ukat achunakas jak’a markar apayañatak machaq thakhi jist’arañataki. Azapa markan yapuchirinakapat wali kusisitaw jikxatasta”, sasaw säna.

Ukhamaraki, delegado presidencial regional, Cristian Sayes, yapuchäwi actividad ch’amanchañataki ukhamarak aljañ oportunidades juk’amp jach’aptayañatak sector público ukat privado ukanakan yanapt’asiwipan wakiskirïtapa amuyt’ayäna. “Aka luräwix público-privada articulación ukan achupawa. Ukhamatwa yapuchäwi negocio ukax kunjams jilxattaski uk uñjapxtana, ukat jiwasan achuyirinakasatak machaq oportunidades jist’araraki. Argentina markax mä jach’a mercado ukawa, ukat aljañ relaciones ukanak ch’amanchañatakix sarantaskakiñäniwa, ukhamat Chile markan achunakapax suma condiciones ukanakan, pachapar ukat wakiskir calidad ukamp puriñapataki. Plan Chile Despega tuqiw machaq mercados jist’arañataki, inversión uñstayañataki ukat irnaqäwinak lurañataki irnaqasktanxa”, sasaw säna.

Agricultura seremi, Christopher Pizarro, aka amta phuqhañatak instituciones ukanakan mayacht’ata irnaqäwip wali askit uñjäna. “Agricultura ministro, Jaime Campos, jiwasar kamachkistu ukhamarjamaw qalltatpach instituciones ukanakamp coordinadamente irnaqawaytanxa, SENASA Argentina ukamp aka acuerdo phuqhañataki. Wali kusisitaw jikxatasipxta, kunattix aka hito ukax jiwasan región ukan tomates ukat yaqha achunaka exportañatak machaq posibilidades jist’ari”, sasaw säna.

Aljañ ch’amanchañ tuqitxa, ProChile ukan director regional, Javier Humire, exportaciones ukanakan jilxattañ potencial ukat machaq destinos thaqhañ wakiskirïtapa amuyt’ayäna. “Machaq mercados internacionales ukanak yatxatañatak kunayman luräwinakaruw yanapt’apxtana, juk’ampis Paraguay, Uruguay ukat Brasil markanakar puriñ munasa. Aka mara qalltatpachax Argentina markar tomates achunakan exportación ukax niya US$ 7,1 millones ukharuw puri, aka jakthapiwix jutïr maran juk’amp jilxattayasispawa. Machaq aljañ oportunidades ukanak uñt’asktanxa ukat región ukan economía nayrar sartäwipar yanapt’apxaraktanxa”, sasaw säna.

MAYIWINAKA UKAT CONTROL

Sanidad tuqit mayiwinakat parlkasax SAG ukan director regional, Álvaro Alegría Matus, exportación lurañatakix patrimonio fitosanitario ukar jark’aqañataki wakiskir condiciones phuqhañawa sasaw qhanañchi. “Tomates achunakax Argentina markar mantañatakix específicos fitosanitarios requisitos ukanak phuqhañapawa. Ukanakatxa, Rhagoletis tomatis jan utjki uka área ukanakat jutapxañapawa, ukhamarak Pseudococcus calceolariae ukat Symmetrischema tangolias géneros ukan especies ukanakat qhispïpxañaparakiwa”. Aka condiciones ukanak chiqapañatakix SAG ukax carga ukan representación muestra apsu, uka muestra ukana jach’ätapax taqpach tomates achunakan volumen ukarjamaw amtatäna.

Aka tuqitxa, ingeniero ukat SENASA Argentina ukan representante, Facundo Gutiérrez, productos ukanak Argentina mercado ukar mantañapatak autorización lurañ thakhit qhanañchäna. “Jiwasan luräwisax tomates achunak inspeccionañawa, ukat calidad requisitos ukhamarak Argentina markar mantañatak fitosanitarias mayiwinak phuqhapxi janicha uk chiqapañawa. Inspección iyawsatäxipanxa, carga ukax Jama punku tuqnam apayatäspawa. Mercancía purinitapat yatiyapxistu ukhaxa, wakiskir importación certificado apsutawa, ukhamat tomates achunakax qhipa destino ukar puriñkam proceso ukar sarantaskakiñapataki”, sasaw säna.

Aduana control tuqitxa, Aduanas ukan director regional, James Alarcón, carga ukan fiscalización ukar facilitäñatak tecnología yapxatatanak wali askit uñjäna. “Tecnología jan invasiva apnaqasaw fiscalización procesos ukanak askichawaytanxa, sañäni, escáner camión ukampiw apayat mercancía ukanak uñakipt’añax wakisi, ukat carga tuqit utjki uka pächasiwinak chhaqtayañatak yanapt’i”, sasaw säna.

Aka wakichäwix Arica y Parinacota markan yapuchirinakatak mä chiqap nayrar sartäwiwa. Tomates achunaka exportañatak logística alternativas ukanak juk’amp jach’aptayi, ukhamarak servicios públicos ukat yapuchäwi sector ukanakan coordinación ukar ch’amancharaki. Ukhamaraki, región ukan achuyäwipataki machaq oportunidades jist’ari, exportación actividad ukan nayrar sartäwipar yanapt’i, ukat mercados internacionales ukanakar mantañax juk’amp jasakiñapataki ch’amanchi.

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw