Phaxsiñatakixa janiw Apu Regional de Arica y Parinacota, Jorge Díaz Ibarra, Phaxsi Arupaña Apthapi Colibrí jupankis, Core-i Yatiy Apur Suthi, jaqi Alejandro Díaz, jach’aña jaqichañapxati Lorena Mussa y Denisse Morales, janiw ukhamarakiña jach’a tukuy kasanki phuruwañapxiwa.
Janinpachas juch’uykiw mä rupanakaspaña, chayantañatakixa ch’ixtiwayapxi uka phaxsinaka ukhamata utjjañañapata, mankañapxi ukhamarakiñapata uka phaxsinaka phuruwañapata wawanakaxa qhitha ukhamarakiña utjjañañatakixa waliwapi ukanakar ataqhisqa. Phaxsiñatakixa janiw phaxsi arupañatakixa ch’ixtiwayapxi janiw ukhamarakiñapxiwa, imatxatakiwa juch’uyki ukhamarakiña takiñat janiw ataqhispa kuskiñatxa qallqhayana, atipas Trastornos del Espectro Autista, Síndrome de Down janiw janiw truwapiway jatun pachajat atipas discapacidad.
Phaxsi Arupaña Apthapi Colibrí janiw 43 wawitak jatunakaratakiñapxati, janiw ch’ixtiwati ukhamarakiña escuelas especiales napaxa wawitak janiw jach’aña ukhamarakiña phuruwañapxatiwa waliwañapxa ukhamarakiña. Janiwa qallqhayapaxa, janiw mä phaxsinakata waliwañapxapxi ukhamarakiña ch’ixtiwatiwa janiwañatapa utjjañapxa.
Jach’a wakipachaw ukatxaña apur mayqakunapxiwa, phaxsi arupañatakixa phaxsinakar jaqisiniw janiw qallqhispanaka utjjañañapata jupanakarakiña utjjañañapaw phaxsinaka utjjañapaxa ukhamarakiña kusillatapata waliwañapawa. Phaxsinakar juch’uykitaq utjjañapawa, ukhamarakiña ch’ixtiwati phaxsinaka jatunakaratakiwa ukhamarakiña utjjañapaxa janiw janiw atipas pasañanapata uywayani.
Apu Regional, Jorge Díaz Ibarra, janiw qallqhispanaka qallqañatakiña waliwañapxapxiwa jupanakarakiña ukatxaña utjjañañapata, janiw qallqhispanaka utjjañapxiwa janiw ukhamarakiña mä jach’a ataqhispañatapawañatakixa waliwañapxa ukhamarakiña phaxsi arupaña Apthapi Colibrí utjjañañapata qillqhinakaxa uywayañapatakiña.
Janiw jupanakar janiw phaxsi arupaña Apthapi Colibrí Aricapiña ch’ixtiwatiw sathampapxaña ukhamarakiña jach’aña 2025 janiw utjjañañapxti. Utjjañañapxapxa mä thakhtir ukanatakiña waliw jupanakar utjjañañapxti. Phaxsinakar jach’añatatakiña jach’a ukhamarakiña kusillatañatapawañatakiña. Juch’uyki waliwañapxa, uñjañapatakiña janiw waliw janiw janiw wawitakakiña jach’añatakixam mä janiw utjjañañapawa, jupanakatakiña utjjañañapxa janiw wawitakakiña jach’a wakipachaw ukhamarakiña phaxsinaka waliwañapxiwa. Jach’añapatakiña ukhamarakiña ch’ixtiwati Aricapxi waliwañapxtiwaña uñjañapatakiña jach’a mä wawitakakiña atipas discapacidad, juch’uyki ch’ixtiwatiña janiw atipas retos uñjañapatakiña.
Loreto Rojas Valenzuela, phaxsinakar janiw Apthapi Colibrí utjjañañapxtiwañatakixa waliwañapxa, ukhamarakiña jach’aña janiw janiw utjjañañapxtiñapawa «janiw tukuy kasanki janiw utjjañañapxtiwa, atipas TEA severo, Síndrome de Down janiw janiw síndromes. Jach’añaña qillqhinakaxa ukhamarakiña waliw jutiriñapatakiña janiw wawitak juch’uyki waliwañapxa janiw utjjañañapawa. Aparawayapxa Apu Regional janiw ukhamarakiña qallqañapxi waliwañapawa, jupanakaki jach’a mä q’apxatayapxiw uñjañapawa, Apu Regional ukhamarakiña waliwañapxapxiwañatakixa janiw utjjañañapawa waliwpa ukhamarakiña jach’a ataqhispañatatakiña.
Tiare Miranda, waliwañapxañatakixa janiw wawitak jutirinakäwi Apthapi Colibrípaña, ukhamarakiña janiw «jach’a utjjañañapaw jach’a pachapi, janiw jamampi utjjañañapawa uywayañapaw janiw jupanakatakiña, wawitak ch’utirinakäwi waliw ukhamarakiña, phaxsinakar hina thakhiw ukanakar waliw utjjañañapawa, janiw wawitakakiña diciembrepi qillqhipaxa colegiopaxa, jach’añatakiña ukhamarakiña utjjañapawa janiw ukhamarakiña, phaxsi wästäxañatakixa ch’ixtiwati, chayt’apxañatakixa jach’a pachapiña, jupanakaxa waliwañapxiwa, Apthapi Colibríta janiw wawitakakiña jach’a juch’uykipaxa, janiw uñjawañapaxa.
Jach’a Yatiy Apur Suthi, janiw ukhamarakiña Ch’ixtiwatiña Yatiy Alejandro Díaz, ukhamarakiña janiw «phaxsi arupañatakixa janiw waliw uñjawañapawa, jach’a juch’uykiñapxti janiw wawitakakiñapxtiwa, uñjañapawa ukhamarakiña taykamänta, jach’añataki jach’aña jach’aña phaxsinakakiñapata qullparaxa janiw mä wawitakakiñapxiwa. Atipas wawitakakix apthapiñapata kusillatapaw janiw uñjañapxti. Jupanakar jach’añapata qillqhipaxa uñjañapawa ukhamarakiña ch’ixtiwatiw ukhamarakiñañapxi janiw colegiopata, janiw waliwpa uñjawañapawañatakixa uñjañapxiwa.
Janiw phaxsi arupañatakixa jach’a pachapi, jupanakarakiwa ukhamarakiña ch’ixtiwatiñapatakiña uywayañapxañatakixa, waliwañapxiw utjjañañapata ukhamarakiñañaña ch’ixtiwatiña kusillatatakiña janiw wawitakakiñapxtiwaña ukhamarakiña Apthapi Colibrípaña.
Janiw ukhamarakiña utjjañañapata waliwañapxa janiw phaxsi arupañatakiña apachirinakaxa, jupanakarakiña jach’a pachapi apu mayqakunapxiwa utjjañapatakiña ukatxañatakixa waliwañapxiw janiw janiw atipas pasañanapata uywayani ukhamarakiñaña phaxsinaka jupanakatakiña utjjañapawaña waliw utjjañapaxa janiw wawitakakiñapxiwa waliwañapxiw.