Lapaka llatunka tunka suxta uru sata allpachäwix, Chile markan Diputadonaka Utapaxa jichha kamachinak apthapiwayi Jaqi Sarnakañampi Ajanunakampi wakichäw tuqiru, ukaxa 56 jila kamachinak mayjt’ayaski. Aka mayjt’awinaka wali ch’ama apaniwa markar mantañ irnaqäw uruñataki ukhamaraki irnaqirinakan aski kamachinakapataki. Ukampis, aka mayjt’awinakaxa markan suma jakañatak ukhamaraki sarnaqäw irnaqañatak juk’amp askinak utjañapataki amtapxi.
Chile markan Jaqi Sarnakañampi Ajanunakampi Kamachirux mayjt’ata kamachinakaxa wali jach’a askinwa irnaqäwi ukhamaraki markan jakañ patapana. Kunjamtix, suma jark’aqäwi utjañapataki ukhamaraki jaqi mantañanak irnaqañatak wakichasiñapataki amtasi, ukampis, irnaqäwi ukhamaraki jaqi mantañatak kamachinakaxa mä ch’iqtaw sarantayañapa, ukatxa jaqinakax jani jark’aqatäpkani, jani ukaxa jani wali uñjatäpkani, aka askinak katuqapxañapataki: irnaqäwi ukhamaraki suma irnaqäwi sartañapataki,» sasa arsuwa Pamela Toro, Apparcel Uriarte uksan Kamachiqiri Irpirixa (https://apparcel.cl).
Machaq kamachinakampi ukhamaraki irnaqäwi patxan utjki uka ch’ama tuqita, yatxatiri warmixa akham amtäwinaka uñacht’ayi:
– Jaqi Sarnakañ Tuqita Mayjt’awinaka: Machaq Jaqukipäwinaka Ukhamaraki Irnaqäwi Kamachinak Ch’amancht’awi
Irnaqäwi tuqin jach’a mayjt’äwinakax wali askinwa, kunatti Servicio Nacional de Migraciones-arux juk’amp ch’amancht’aniwa jaqi mantañ lurayawinak chhaqtayañataki, ukañkamax mä jaqi jan walinak lurapxatayna, kunjamatix: jach’a puqt’anaka, ch’axwawinaka ukhamaraki thakhi tuqin aljañanakaxa. Aka amtawinakax markanaka ukhamaraki jach’a qullqichirinaka sumanakayañapataki wakicht’atawa.
Uka amtawinakax jaqi mantañanakax wali jach’a ch’ama apani, kunatti irnaqäwi wakichäwinakan jan utjki uka jaqinakaruxa askinak apani. Kunjamatix, aka kamachiñatak amtäwinakax markan suman jakasiñapatak wakicht’i, ukampis, jani ukaxa irnaqirinakarux ch’amanch’añapatakiwa, kunatti jupanakax uka irnaqäwinakatx jakañapatakix mä ch’amanchäwi katuqapxiwa.
– Jaqi Mantanakan Irnaqäwiru Mantañapatak Ch’ama Tuqita
Mayjt’äwinakax jaqi mantanakan irnaqäwi sartañapatakix jach’a askinak utjachistu. Jaqukipäwinakaxa jach’a jan wali luräwinakan jaqinakar k’uchirt’añatakix ch’amanchatawa, kunjamatix: utan jan walt’äwi, jaqi janchin jan wali apnaqäwi, ukhamaraki jaqi sarnakañ tuqita antutäwi. Aka amtäwinakax markan suma jark’aqäwi ch’amanchañatakix wakicht’i, ukampis, jaqi mantanakan markanakapan walsa manqht’ayañ ch’amacht’aspawa.
Ukhamakipan, irnaqäwi kamachinakax juk’amp ch’iqt’ata sarantayañapa, ukatxa jaqi mantanakan irnaqäwir mantañapaxa wakicht’atañapa, jupanakax jani wali uñjatäñapataki jan ukaxa ch’axwacht’ayañapataki jupan jaqi sarnakañ wakichäwinakap layku.
– Mayjt’äwinakan Yatichäwinaka: Jaqi Mantanakar Jan Kamachinakamp Mantañatak Uñisirinakar Chhaqtayañaxa
Mayjt’äwinakan juk’amp wakiskiri tuqiwa mä chhaqtäwi lurayañax utjistu jaqinakaru, empresa-nakaru ukhamaraki apnaqäw thakhi-nakaru, jupanakax jaqi mantanakar jan kamachinakampi mantañatak ch’amanchañanak lurapxi.
«Aka wakichäw tuqix, empresa-nakax jaqi mantanakar irnaqayapxatayna ukaxa kamachinakampix jani walt’ayatäpxaspawa, jupanakax machaq kamachinakampix jan uñstayapxatanwa. Ukhamaxa, irnaqayirinakax wakicht’ata sartañapawa kamachinak phuqhañatakix, ukatxa jani walt’ayäwinakax utjañapatakix, jupanakax jani wali askinak katuqapxaspawa irnaqäw sarantayañatakixa.
Ukampis, ukaxa janiw jaqukipañax utjañapäkiti, kunatti mä empresa-n jakasirinakax jan kamachinakampi irnaqapxatayna ukhaxa, jupanakaru aka irnaqäwi wakichäwinakapa payllañapawa, jan khithinakarus chhaqt’ayañ utanakati,» sasa arsuwa Fernando Carreño, Apparcel Uriarte-n irnaqäwi kamachiqiripa.
Markachirinakar tukuyasiñatak wakichäwinaka ukhamaraki irnaqäwi askinak katuqañataki
Mayjt’äwinakaxa markachirinakar tukuyasiñatakix juk’amp wakichäwinaka apanipxiwa, kunatti jichhax jaqi mantanakarux tunka maran markan jakasiñax mayi (phisqhan maran yanqha) ukhamaraki yatxatawi ch’iqtayañaxa. Aka mayjt’äwix jaqi mantanakan irnaqäwi askinak katuqañapxarux jichha jayaq aptayaspawa, kunatti markachirinakar tukuyasiñaw irnaqäwi askinak apani.
Ukhamakipan, wakichäwinakaxa munasiwa, jaqi mantanakarux jupanakan irnaqäwi kamachinakapax phuqhaspan, ukatxa jupanakax aka markan jakasiskatapaxa janiw wali uñjatäñapatakixa, aka kamachinakax phuqhasisk uka pachaxa.
Aka mayjt’äwinakan jaqi mantanakan irnaqäwir sartañapatakix ch’ama apapxatap layku, kamachinak yatxatirinakapan luräwipax jichhax juk’amp wakiskirïxiwa. Irnaqäwi kamachinak yatxatirinakax wali askinwa, kunatti jupanakax irnaqirinakan askinak phuqhaspan uñakipapxiwa, mä juk’amp ch’axwacht’ata kamachinak wakichäw tuqiru. Jupanakan luräwipax janis mä jaqi mantanakar irnaqäwin askinak yatiyiriñakakïkiti, jan ukaxa jupanakan luräwinakapaxa kamachinakapampix phuqhaspan ukhamaraki. Ukampis, empresa-nakax jaqi sarnakañ kamachinak phuqhañapaxa askirakiwa, ukatxa jani jan wali uñjañanakampi jan ukaxa jan kamachinakampi luräwinakan yäqañatakixa.
«Jichhax ch’ama apaniwa mayjt’äwinakax jaqi sarnakañ kamachinakax janiw jark’aqatäpkiti, ukhamaraki suma irnaqäwi sartañapataki, jani ch’axwacht’ata, ukatxa irnaqirinakaru aski kamachinak phuqhaspan,» sasa arsuwa Pamela Toro.
Ukhamaraki aka ukhamaraki ch’iqt’ata kamachinak uñjapxataki, kuntiwa https://apparcel.cl/ jak’achasiñam.
