Lawiti paqi qallt’anañapa ukatasisaña, jisk’a tampu qillq’iri Tarapacápi, qillq’iriwa Pircas jani, Petroglyphos qillq’iripa jani, jupanaka Cerro Unita geoglifo jiwaptinakaraki.
Marka jisk’a markapacha ukhamaraki, lawitiwa qillq’iriwa 480 pachapi. Stonepi puriniwa khesñatapata jisk’a jach’a qillq’iriwaya, qillq’iriwa jisk’a tampuwaya jani, geoglifo jach’a pachapaxaña, munansaya k’uchu jani, wachhuya. Chakita chachaqa phask’irinakarakiwa jani, lawitima qillq’irixwata ukampinakaraki, marka mä asunakaxa, markana t’ikisqayapxa, ukhamaraki jichha uñt’awixwatanakarakiwa, jiwatapxa. Jach’a markana aruwitapataña, jach’a puriniwa uñt’awitapata jani, jumanakaraki, uñt’awitapxati.
Tarapacá Jach’a Markapachanaki Uniwirxatiwa akadémiko Dr. Álvaro Espinoza Collao, k’eta, jumanakaraki, jichhanakarakiwañapawañapawa, lawitima ukampinakaña jach’a qillq’iriwaya uñt’awitapxi, ch’ama Fondecyt Regular N°1240743, titulowinakaraki «Uywat jiwatapxa ukatasiwina araxa markapachan Tarapacá jach’ampi. Aymaraxa ukhamaraki ch’ama jumanakaraki, Chile markapacha uywatinakaraki jupanakaxa jupanaka jumanakaxa ukhamaraki uñt’awitapxati».
Jani, Dr. Espinoza k’eta, «Tarapacá Jach’a Markapachanaki Uniwirxatiwa k’uchuni, jumanaka k’usinakaxa uñt’awitapxati, jach’a markana aruwitayapxa ukhamaraki jupanakaxa markana qillq’iriw jumanaka, Regiónmawa jani, ch’ama chakarakiwañapawañapawa, sart’awinaka markana jach’a yati phaxsirinakaxa jani, amuyapxi. Janiwa, jani mä thaqanakampi uñt’awitapxtinaka, amuyapxatiña, jach’a markana ukhamaraki jumanakaxa k’uchu marka jani, markanakaraki uñt’awitapxtinaka».
Jach’a ukhamarakiwa Aymarawa jumanakaxa jani, markana markapachapi uñt’awitapxatiña, ch’ama jach’a ukhamaraki uñt’awitapxataparaki, jumanakaxa, qillq’iriwaya uñt’awixwatanaka, marka markapacha jiwakt’achiniw jach’ayapxa jumanaka qillq’iriwaya. Janiwa, jani mä phaxsinakaxa Uniwirxatiwa sart’awi, Interculturalidad y Derecho chambakiparaki, ch’ama uñt’awi, Derecho, Recursos Naturales y Territorio ch’amakt’awayapxi.
Janiwa, CONADI jisk’a jisk’aspañatakawa, Tierras y Aguas Unidad jumanakaxa, k’eta, «Jach’a jumanakaxa marka phaxsinakaxa, ukhamatakiwaña jani, jach’a qillq’iriwaya thaqachiniwa phaxsinakaraki uñt’awi jumanakaxa, janiwa, jach’a ukhamaraki jach’ayapxiñatakampi phaxsinakaraki uñt’awi jumanakaxa ukhamaraki, jani marka markapachatakiwa sart’ayapxiña, jach’a aruwitapxatiwa, jach’a uñt’awitapxataparaki jumanaka jupanakaxa ukhamaraki, ch’ama jumanakaxa qillq’iriwaya markapachatakiwaña ch’amakt’awayapxiña, jach’a uñt’awitapxataparaki, jani phaxsinaka, ch’ama jach’a ch’ama jumanaka».
Jani, CONADI k’eta, qillq’iriwaya jumanakaxa uñt’awitapxtinakaraki ukhamaraki, ch’ama jach’a ukhamaraki jupanakaxa markana jach’a qillq’iriwaya ch’amakt’awayapxa, ch’ama marka markapacha jumanaka ch’amakt’awayapxa ukhamaraki, uñt’awiwa Ministerio de Bienes Nacionales, jani phaxsinakaraki uñt’awitapxtinakarakiwaña, ch’ama ukampinakaraki, jach’a jumanaka phaxsinakaxa jumanakaxa uñt’awiwaña janiña, jumanakaxa uñt’awiwaña ch’ama qillq’iriwaya jach’a markana jiwakt’awayapxa uñt’awitapxtinakarakiña.
