Aka siman tukuyäwipan horario de verano ukax ch’amanchasiniwa, aka medidax Chile markan urunakax qhanäki uka pachax juk’amp sum apnaqañatakiw lurasi
Ukhamax domingo 6 de septiembre phaxsinx 00:00 horas purini ukhaxa, markan relojes ukax 60 minutos nayraruw apayasiñapa, ukhamata 01:00 madrugada ukar chiqañchañataki.
Ukampis decreto oficial ukarjamax aka medidax Aysén ukat Magallanes ukat Antártica Chilena regiones ukanakanx janiw apnaqaskaniti, kunatix aka pä territorionakanx horario de verano ukax wiñayatakiw utji.
Wawanakan jan walinaka jark’aqañatak iwxt’awinaka
Daniela Wachholtz, terapeuta ocupacional ukat Universidad de los Andes (Uandes) ukan Facultad de Ciencias Sociales ukan yatxatirix, horario mayjt’awix cuerpon manqhan irnaqäwipampi, urunakax qhanäki uka pachanakarjam lurasiñ rutina ukampix mä desbalance uñstayaspa sasaw qhanañchi.
“Aka tuqix wali wakiskiriw amuyañaxa, ukhamata cuerpon luräwipan jan uñjkañ impacto ukax juk’aptayañataki, ukax ikiñ pachanakan mä qawqha horanaka chhaqhañamp chikachasi”, sasaw yapxati.
Uka tuqitx Uandes ukan Centro de Investigación en Salud Mental Estudiantil (ISME) ukan yatxatiriparakiwa, horario mayjt’awix wawanakarux juk’ampiw jan walt’ayi sasaw amuyayi. Ukhamax jilïrinakarux aka transición ukar yanapt’añapatakiw iwxt’i. Ukatakix phisqa iwxt’awinak churaski:
- Horarios ukax mä juk’at mä juk’at mayjt’ayaña, 15 ukat 20 minutos ukjar horario apaqasa, ukhamata cuerpon aka mayjt’äwir sum askichañapataki.
- Jan ukax qhanarux sinti amuyasirinakächi ukhaxa, ikiñataki ambiente ukar yanapt’añataki medidas apnaqaña, sañäni, ikiñanakax ch’amakt’ayaña.
- Ikiñatak sarañat sipanx niya 45 minutos nayraw uñjañanaka ukat yaqha visual estímulos ukanakax juk’aptayañawa, ukhamata cuerpox ikiñ actividadapar juk’amp sum wakicht’asiñapataki.
- Manq’añanakan horarios ukat cantidad ukax mayjt’ayaña, ukhamata taqpach rutina ukax machaq esquema ukat horarios ukarjam wakicht’asiñapataki.
- Samart’ayañataki elementos ukanak yapxataña, sañäni, baño jan ukax cama ukar janïr mantañkam mä actividad tranquila luraña, sañäni ullart’aña. Ukhamatwa actividad niveles ukax juk’aptayi, ukat ikiñataki janïr luraski uka actividad tuqiw cuerporux ikiñatak mä señal churaraki.