Pä phaxsi pachakama, mä jach’a wayra nayraqataki sartawayiwa Chile markana alaya tuqinkir jach’a uraqinakanxa. Ukax “Qhananchawi: Aymara aru ukhamaraki tradiciones jach’añchañataki kutt’awi” satakiwa. Aka wakichäwix frontera, achachilanaka ukhamaraki uraqinakampiw chhaqtawayi, ukhamarusa jichhürunakax mä jach’a suma luräwimpi amuyt’ayatawa Tarapacá regiónanxa ukhamaraki taqpach Aymara markanakanxa.
Chile markana Ciencia, Tecnología, Conocimiento e Innovación Ministerio ukampiw ch’amancht’ata, ukhamaraki Iquique markana Centro Cultural y Social Apoyo Adulto Mayor ukhamarusa Fundación Mariposas de Miraflores ukhamaraki Alianza Mundial Aymara chikanchasipxarakiwa. Jupanakasti mä 60 urunakakiw lurapxiwa uka janiw utjkaspati sapxäna: mä aru nayraqataki kutt’ayañataki, ukhamaraki aka markarux jach’a amuyumpi kutt’ayañataki.
Aka wakichäwina chuymapax mä librowa: “Conéctate en Aymara”, mä yatiqaña qillqatakiwa, gratuita ukhamaraki ch’uyma amuyt’ayiri, jilïri, tayka, ukhamaraki Aymara markanakana churata. Aka libronakasti Chile markatpachaw Bolivia, Perú ukhamaraki Argentina markankamaw amuyt’ayapxi.
Agosto 8 urusa 2025 marana lanzamiento oficial luräwi ukatpachaw jach’a chuyma sartawayi: qhananchawi.cl/el-libro ukana 865 patakata juk’amp descarga digital utji, ukhamaraki 800 patakata juk’amp libro imprentampi Alto Hospicio markana churatäna. Jupanakasti yatiqirinakarusa, familia-tataparusa, Aymara markanakan wawaparusa, jaqinakarusa, yatiqirinakarusa, yachirinakarusa ukhamaraki Aymara aru yatiñ munirinakarus apnaqasiwayi. Mä qawqha urunakanx 16 descarga digital yatiyasiñaw sarantaski, uka waynaw 90.000 jaqinakaruw mayachawayi redes sociales ukhamaraki comunicación plataforma tuqinakanxa.
Aka jach’a jak’äwina taypinx mä jach’a amuyt’äwiwa: Aymara aru kutt’awayiwa, jach’a arumpi, k’uchu arumpi, munasiñampi.
Centro Cultural y Social Apoyo Adulto Mayor de Iquique ukana irpiripax María Inés Miranda Rojas, jupax siwa: “Qhananchawi ukax wali jach’a luräwiwa. Jupax walja jaqinakana chuymapan k’uchu sartayawayi, jupanakana amuyt’äwinakapa, jaqinakana ajayunakapawa qhanancht’i. Wawanakaru ukhamaraki waynanakar Aymara arun arsuñapa uñjasax, nayra p’iqimpirakiwa jach’arartayi. Nayax wal jach’a yuspäwininak churaskta Fundación Mariposas de Miraflores, Alianza Mundial Aymara, ukhamaraki Ministerio de Ciencia, Tecnología, Conocimiento e Innovación, jupanakampiw janiw aka kutt’awi utjañapäkiti sasin.”
María Inés Miranda siwa: “Qhananchawi janiw mä cultura proyecto sapakiti, jan ukasti mä jaqinakana ajayunakarux kutt’ayañatakipuniwa, ukhamaraki Chile markankir jach’a amuyunakarusa kutt’ayañataki. Munasiñampi, respeto ukhamaraki mayacht’asäwimpi luraskäna ukhax, amuyunakax thakhinakaw tukuyawayi.”
Jach’a yuspäwixa Aymara achachilanakaruw utjañapa, jupanakaw “Conéctate en Aymara” libronakarux yatiñampi, arunakapampi, jayllinakapampi, yatichäwinakapampi q’amachawayapxi, machaq wawankir jamasataki.
Digital ch’amananx Qhananchawi ukax juk’amp ch’amañchawayi: paya phaxsi pachakama, 170.000 jaqinakaruw puriyawayi, ukhamaraki 2025 marana Chile markana norte tuqinakanxa mä jach’a cultural wakichäwiwa. Sapa lectura, sapa descarga ukax mä qamasawiwa, mä aruskipäwiwa, mä ayllunaka ajayunakarux mayachiriwa.
Qhananchawi luräwina jak’a chuyma aruskipañawa medios de comunicación nacional ukhamaraki regional tuqinakanxa. Jupanakasti jan qullqimpi, chuymampiw yanapt’awayapxi, uka yanapt’äwix jach’a ch’amanwa churawayi uka libro puriñapataki sapa markaru ukhamarusa jaqiru.
Jichhaxa, “Conéctate en Aymara” libronakax walja jaqirux puriyaski, jupanakasti aru yatiñ munirinakarakiwa, ukat Qhananchawi wakichäwix machaq pacharuw sarantaski: Aymara arun parlirinaka, yatichirinaka, ukhamarusa arxirinaka wakt’ayañataki. Sapa aruta yatiqañaxa, sapa aruskipäwi arkañaxa, mä markana ajayunakaruw jach’achayi.
2006 marana mä amuyt’awi ukhamäkäna, jichhax mä jach’a amuyuwiwa, k’uchu, amuyt’awi ukhamaraki mayacht’awi. Qhananchawi janiw Aymara aru yatiyañakiti sapakïkiti, jan ukasti amuyt’ayañawa, jakañawa, ajayu jakayañawa.
Alaya tuqinxa, inti ukhamaraki wayra taypinkaxa, mä nayra arux kutt’awayiwa: Qhananchawi. Ukhamaraki uñtata qhantatäwi janiw nayra pachat jutkiti, jan ukasti jutiri pacha sartasipkiwa.