Jani uñjat brechaxa: Digital nativo jaqinaka, yatiqirir jaqinaka ukhamarak IA pacha yatiqañataki ch’ama amuyunakampi

Jichha urunakan wawanaka, imill wawanaka ukhamarak yäwirus sartasiwayki jaqinaka (NNA) jupanakax chiqap digital nativonakawa. Nayra pacha wawanakäwinakapatpachwa, pantallanaka, ch’iqi aruskipawi ukhamarak tecnología yänaka ukanakanxa sarnaqapxi, jupanakan jakañapankirinakampiw taqi uka luräwinakax chikañchataski. Inteligencia Artificial (IA) ukax jupanakarux janiw mä machaqa ch’ama phuqhäwïkiti, jan ukasti jupanakan yatiqäwi, aruskipäwi ukhamarak kusisiñanakapampix mayachata saräwipawa.

Estudiantes ukhamäwinakapata, IA aplicaciones yant’aña tareas, yatiqañ utanakaru apnaqäwi, ukhamarak jupanakan sapa mara lurañanakap uñt’añaxa wali chiqawa, mä janiw sinti machaq luräwïkiti. Ukampis, walja yatiqirir jaqinakax jichhaxa akham luräwi aruskipañax wali ch’amawa sañawa. Marc Prensky jilatax 2001 marana “Digital Natives, Digital Immigrants” sutini ensayo qillqatapanxa mä jach’a jiskht’äwi utjiwa: ¿Kunjamsa digital immigrant jupanaka —aka pachpa mundo análogo tuqin yatiqäwinakap katuqapxanxa— yatiqayapxani, kunalaykuxa jupanakan yatiqirinakax walja estímulo, jaqukipatx ullartañ, qillqatampi ukhamarak taqpacha mayacht’awimpi yatiqañataki munapki?

Jawsañax janiw IA ukampix chimpupayañäkiti niyasa q’arisiñäkiti, jan ukasti yatiqirir jaqinakan mä machaqa rol mayjt’ayañapawa. IA ukax janiw yatiqirir jaqinakarus suyt’aykiti, jan ukasti jupanakarux ch’amancht’iwa, guía, facilitador ukhamarak amuyt’iri utjiñapataki. Ukhamäñatakix yatiqirir jaqinakan yatiqäwi kalltasiñapax janiw sapa técnica ch’amanchäwinakakiñäkiti, jan ukasti ética ukhamarak pedagogía tuqitakiwa. Aka luräwix “yatiqäwi yänaka arxatañataki, machaqa yatiqäwi kalltañataki” ukhamawa, innovación apnaqañataki, ukhamarak yatiqañ utanaka machaqa pachanakarux mayjt’ayañataki.

UNICEF 2022 marana qillqatapatxa “Transformando el sistema educativo para aprendizaje digital” sutiniwa, akham qhananchi: digital dimensiónax taqi yatiqañ utanakan, utanakanxa chikañchatasiñapawa, ukhamarak yatiqañatakix wawanakan, yatiqirir jaqinakan ukhamarak awkinaka taykanakarux wali ch’amanchata yatiqäwi churasiñapawa. Comité de Derechos del Niño uka Observación General N°25 sutini qillqatapanxa akhamwa säna: janiw sapa tiempo mä jaqix internet tuqitaki churäwimpi jist’arañakiti, jan ukasti q’ipichañawa wakisiri, wawanakaru IA saräwinakapan q’umar sarantayañataki.

Chile Kids Online 2022 estudio qillqatapanxa akhamwa uñstayi: yatiqirir jaqinakan qillqatanakapata wali sum phuqhasiwixa jikxatasi, 90% tantachäwi talleres yatiqañ utanakaru apnaqatawa. Ukampis, jichhax janiw taqi conectividad ukhamarak yänaka apnaqäwinakap phuqhasiwiti, wali ch’ama brechanaka utjkiwa, juk’ampixa pedagogía tuqitakiwa. IA pacha amuyunakax jiwakipañawa, janiw sapa capacitación instrumentalkiñäkiti, jan ukasti educación digital taqi ch’amanchäwinakampi sarantayañäni, kunalaykuxa yatiqirir jaqinakax mä mediador ukhamäñapataki, wali amuyt’awi yatiqañatakixa.

Ukham amuyt’äwinakampiwa Fundación Santillana Chile, Fundación Telefónica ukhamarak ProFuturo jupanakax mä seminario lurapxani, 09 uru octubre phaxsitxa: “Inteligencia Artificial en la Educación” sutini. Aka seminariompi, IA ukax yatiqäwi tuqin wali wakiskiriparu amuyt’añäniwa, tecnología tuqita sarantäwi ukhamarak jupanakan jakäwipataki. Ukampis, mä qillqata qhananchäwi internacional uñacht’ayäni.
Aka seminario qillqatanakax wali yatiqäwi jaqinakawa: Richard Culatta, CEO de International Society for Technology in Education (ISTE); Charles Fadel, Fundador del CCR ukhamarak Comité de Educación del BIAC (OCDE) presidente; ukhamarak Rodrígo Fábregas, Fundación Cruzand presidente ukhamarak Visiting Scholar en MIT Media Lab.

Aka ch’ama amuyux janiw sapa tecnología tuqitakiñäkiti, jaqiruwa mayjt’ayañäni. Educación qhipa urunakanx janiw IA ukarux suyt’aykiti, jan ukasti kunjamsa yatiqirir jaqinakax IA apnaqasa yatiqäwix suma phuqhayañataki, digital nativonakarux mä pachpa mundo tuqin yatiqäwinakaru qhananchasa, kunalaykuxa amuyt’awi, ética ukhamarak creatividad jupanakax janiw mayjt’ayatäkiti.

Marcelo Contreras
Gerente
Fundación Santillana Chile

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw