¿Kunjamsa ch’amañapxtan q’amasa luräwinaka ukat qhathuchäwi regiónanakana, tecnología uñt’ayäwimp Arica ukat Parinacota suyunakana yapuchäwinakar chika? Aka jiskht’äwiwa Agro Horizon Arica sutini amtäwinx yatxatirinakar uñacht’awayapxtan.
Yatxatañatpacha ukat sarawimpi, profesionalanakaw jawsatapxäna kimsa urunakampi amuykipäwinaka apnaqata Chile markan Red de Gestores Tecnológicos (Red GT) ukan Corfo uñstaykiri Viraliza Evento sutini amtäwin qhananchäwimpi. Ukanx jach’a amuyunakaw uñacht’ayapxäna, Arica ukat Parinacota suyunakan ch’usa pampan yapuchäwinx ch’axwawimp mayjt’ayasiwimp utjki uka wayra pachan mayjt’ayäwinakamp ch’amañaniñataki.
Chiqanchawi – Yanapt’awi
Álvaro Ossa, Red GT ukan jilïri irpirinakataki, askipuniwa chiqanchawixa sectoranak taypin utjañapa. “Qhathuchäwi lurañataki ukat tecnología uñt’ayäwi apnaqañataki, wali wakisiwa chiqanchasiña. Naya mä jach’a arunakwa apayañ munta qhathuchirinakar, yaticirinakar, ukat región taypin yatichirinakar: chiqanchasiñani, aruskipt’asiñani akademia, qhathuchirinaka ukat empesarionakan taypin. Ukaxa sapa chiqawa yanapt’awitaki, ch’amampi luräwi jikxatañataki.”
Ukatxa Fabiola Loyola, Maule markan Universidad Católica ukan Qhathuchäwi ukat Teknolujik Sarnaqäwi Irpirix, yanapt’awiru wakiskir amtäwinwa chiqaparu amuyt’i. “Maule suyunx yapuchäwi ukat agroindustria luräwinakaxa wali ch’amaniwa. Wali wakisiwa, jiwas universidadanakax yatichañanakampi, ch’amanchäwinakampi, I+D (Yatxataña ukat Uñt’ayäwi) ukampi apxatañaxa aka luräwinakar yanapt’añataki. Ukampirus, jumanakasti jiwasarux uman apnaqäwimp askichañatak ch’amanchäwinaka uñt’ayapxarakistawa.”
Arica ukat Parinacota, Tarapacá suyunakan Ciencias, Tecnología, Yatxataña ukat Qhathuchäwi chhijllirin irpirixa, Alexia Vásquez sutini, sänwa: “Jiwasan yapuchäwix wali jach’a ch’amaniwa, markaruxa, uraqiparuxa ukhamarak Arica ukat Parinacota suyunakarux manq’ayañataki. Ukampirus, wali wakisiwa tecnología uñt’ayäwi ukat yatiqañataki amuyunaka taqpachax yanapt’añapataki ch’ama chiqapar yapuchäwi lurañataki — wali suma, k’umar ukat regiónan qamir sarnaqäwir yanapt’iri.”
Brasil markankir Marta Tostes, Perú markat ALTEC sutini Latino-Iberoamericana Gestión Tecnológica ukat Qhathuchäwi Tantachäwun irpirix, sänwa akademia ukat industria taypina chiqanchäwix wakisiñapawa. “Sapa maynix wakichäwinakap uñjañapawa, ch’amanchäwinakap ukhamarak yatiña utanak wakisiñanakap. Ukaxa janiw sapa mayni uñtasisa utjkiti, jan ukasti, jisk’a ukat taypi empresa-nakax yatiña utanakx confianzamp chikanchasiñapawa, uñt’asa ukankaniwa jupanak munañanakar yanapt’añapataki.”
Agro Horizon Arica sutini wakichäwix (jani qullqi pagasa), 250 jila masinakampiw tantacht’asiwayi — yapuchäwinakampi irnaqirinaka, qhathuchirinaka, yatiqirinaka, yatxatirinaka, yatiqañ utanakampi ukat markachirinakan irpirinakapampi. Aka tantachäwin amtapax mä sapa: Arica ukat Parinacota suyunakarux jach’a uñt’ayasiñaxa wakisispa uka aridunaka suyunakan sum yapuchäwirux uñacht’ayañataki.
