Sibayankirinakax Achachilanakapan Urupa Jach’anchapxiwa

Pawa lurañampi ukat janq’u janq’u pasacalle lurasa, Sibayankirinakax Achachilanakapan Urupa qalltapxiwa, ukasti Huara markanx 100 kilómetros tuqiru jikxatasi.

Uka wakichäwinx, 150 jila yapuchirinaka qullqi arxatasa ukat Atacama ch’aka achachilanakapan uraqipat qullqi irnaqapxir warminakampi chachanakampi sarayapxi. Ukhamaraki, Huaviña, Soga, Jaiña, Limaxiña, Miñi Miñe, Huasquiña, Coscaya, Sibaya ukat Achacagua markanakapat yatiqirinakax wakichasiwipxäna.

Sibaya markanx, phisqa anatañanak lurayataw ukhamaraki, wakisirinakax uraqipatak jan wali anakapax mä k’umi lurañatak yatiqapxañapatak, ch’amañasipxäna. Aka uraqinakanx yatiñ munanaka ukhamarak yapunakaw utji, ukatx allchhinakampi, manq’achañanakampi, ukatx ch’iqhiyatanaka ukat llamanakampi, ovejanakampi, vacanakampi, cabranakampi ukat wallpakunakampi. Uka uraqinakanx yapuchasiwina: ajo, cebollín, zanahoria, perejil, cilantro, espinacas, habas ukat alfalfa.

“Achachilanakapan yapuchäwi jach’a qullqi apthapirinakaxa markanakar tantachasir sarayapxiwa. Wal kusisipxtwa kunalayk ukax wali amuyumpi lurawipxatayna, ukampiraki, waljanakampi jilanakampi, allchhinakampi suma manq’añanakampi, ukat kusisiñanakampi sarayapxi”, sasinx alcaldex Jose Bartolo Vinaya sartayäna, ukhamaraki, muncipalinakan qullqi irnaqirinakampi wal yanapt’atanakapat yuspajaräna.

Yatxatirinakax lakitas ukat bandas de bronces apnaqapxäna, ukhamaraki wakiskir amtañanakax lurasipxiwa: sum yäqatan canasta ukat askin qullqi apthapit uñtayañanakampi, mayninakar jiskt’añanakampi ukat ch’uxña ch’uqi jayrankañampi. Ukat amuyt’atanakax chicha de maíz lurañanak uñt’awayapxi.

Uka wakichäwinx, Huara markan alcaldex machaq apnaqirinakaru yuspajäna. Jupanakax: Delfina Chambe, Suca markata, Andrés Coya, Jaiña markata, David Mamani, Sibaya markata, Mario Mamani, Pachica markata, ukat Clara Yampara, Bajo Soga markata.

 

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw