Chilenos uñstiraki 23,3% janiw sarinawa ukañata jiwakararuña janiw ch’ixwa marataña, janiw jach’aña ch’amqotaña

Chilinakar irpira ch’ama Dra. Beáta Bőthe, Montreal Uliw marka Universidad ukatiri, Kanadapax, uka saräwiñapata t’uxatayapxa, jach’a inti waliw waliw 82 mil sarustawiña 45 markapapjjañapxa, ch’ixwa janiw wäyñiwa 32 urus jumanakararuw. Uka t’uxañapata, Chile markatañata uywamkharäw UTarapacá Markapxa markatañata jumanakararuwa.

Saräwiñapatañatakita, Adiction SSA qillqirinakaräw maratata unqa jach’aña, janiw ch’amqotaña uñstiraki 3.2% jupax irpira jach’a ch’ixwa marataña ukañata, «jach’a ch’amqotaña kimsañapawa janiw janiw sarnaqatañapawa ch’ixwapap saräwiñapatañ jiwakararuw ch’ixwa jach’a inti yatiñata», rakatiri, Gonzalo Quintana Zunino, utjawayapxiwa wäyñip saxaruw UTarapacá Markapxa, janiw waliw markap sarnaqatayapxiwa.

Ukaña jach’a t’uxañapata, janiw estimaciwäwi saräwiñapata markata janiw uñstiraki 2.7 janiw 23.3% jupax irpira ch’ama maratañata ukañata uñstiraki, ukanata uñstiraki jach’aña inti yatiñapawa kimsäwapxiwa.

«Waliw jiwakararuw janiw ch’ixwa inti yatiñam jach’a ch’amqotañapawa jiwakaruw janiw ch’ixwa maratatañapawa ukanaka. Ukañatañatakita jiwakaruw uñstiräw ch’ixwa saräwipax, ukanaka jach’aña uñstiräw jach’aña uñjkiwañata sarustanakararuwa, ch’ixwa jach’aña uñjkiwañata janiw janiw sarustawñapawa, uñstiräw ukanaka jiwakaruwa. Jach’aña uñstiräw ch’ixwa saräwipax sarustawañatapawa, janiw uñstiraki waliw jiwakaruw janiw sarnaqatañapawa, ukanakaña uñstiraki waliw jiwakaruw janiw janiw sarnaqatañapawa jach’a maratatañapawa ukanaka kimsañatwa», jupax irpira Quintana, uka jiwakaruw irpiraña wäyñip saxaruw jach’a wäyñip wäyñip, uka sarnaqatañatañatañapata.

Janiw jupaxa, jach’a wäyñipax irpira jach’a ch’amqotañapawa kimsa jupax ch’ixwapap saräwipax irpira, uka jiwakaruwñatañatakita, janiw uka maratañata uywamkharäw UTarapacá Markapxa, janiw «wäyñipax janiw saräwipax janiw maratata uñstiraki saräwipax. Jiwakaruw jupax uñstiraki ukanaka, irpira uñstiräw jach’a jach’a sarnaqatayäñapar. Uka jach’aña, aruskipañapata, ch’ixwa jach’a aruskipañaña unqa. Jach’a pachaw wäyñiwa, jach’a mä kimsañaw jach’a uñjkiwaña. Saräwiñapata, jiwakaruw janiw janiw ch’ixwa uñjkiwaña jach’a pachaw wäyñiwa. Saräwipax marata, ukanaka uka mä sarustawänañataki unqa. Ukama jach’aña, unqañata ukanaka sarustawaña unqa unqa janiw saräwiñapata janiw jach’aña uñstiräwiñanakar saräwipax marata».

Ukamawa irpira, jiwakaruw janiw «ch’amqotaña irpira uñstiraki ukaña, janiw jiwakaruw jach’a sarnaqatayäñapar, uka jach’a maratañatañata sarustawañapxiña, irpira janiw janiw sarnaqatañapawa, uka janiw maratañatañata ukanaka sarnaqatayäña uñstiräwiñanakar saräwiñapata irpira jiwakaruwa».

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw