Presidente Gabriel Boric Font, Calama markanxa: «Qalaña ch’aska ch’ama Chilemawa utawinakarakiwa, chayña utawa ukatjjanakaruw jumanakaraki»

Uma k’ana, ukhamaruwa pachamaman jaqiwaya, Pusinti Wuliw khantata, Gabriel Boric Font, Kalama markatapacha qallt’atwa Royalty Minero Qanisita Traspaso Qallta Iruña janiwa. Qillqa 12 anata janiw qhipa, Chile markataki 307 qullqi uñstata, mä amuyt’atayna 93 milyun piso janiwa jumanakawa.

Interior seguridá ministra, Carolina Tohá; Hacienda ministra, Mario Marcel; General Gobierno ministra, Camila Vallejo; Minería ministra, Aurora Williams; Nacional Bienes ministra, Marcela Sandoval; Regional uka Lurawa Jawirinakawa subsecretaria, Francisca Perales; Energía subsecretario, Luis Ramos; Chile Municipality Association presidenta, Carolina Leitao; Calama munisipiyu alcalde, Eliecer Chamorro; uka regional delegate presidencial, Karen Behrens, Pusinti celebratuwa yay amuyt’atayna, «307 qullqi lura jakaña suyu uñstawayas kimsa, qamanki jach’a ruphachasipas uqhamaruwankiwa jumanakasini, nayraruw uñstawayapxiw amuyta».

«Janiwa yanapaj juk’ampi ch’amampi qillqiri sutin qullqiwa kikinaka, janiwati ch’amampi sumaj wiphalasipanakas qhawañatak saräñapxi, ch’amampi mineriakipäk janiwa ch’amampi qullqiwa», Jayari Estadonkaxa wasiyasipanakawa.

Royalty Minero Leyi, 2023 janiw lukhichan, janiwa kuti rikus uña jach’a qhawaraki: Equidad Territorial Kullu (FET), munisipiyu q’asa uñstawayapxiwa qallarinki hank’achaw phurasipa, ch’amampi Comunas Mineras Kullu (FCMI), mineriakipäk kimsa munisipiyu janiwa ch’amampi qullqi uñstawayapxi.

93.600 milyun piso qillqata traspasaranakaru yay amuyt’atayna, Chile markataki 307 qullqi 12 milyun jumanakaru yayayapxiwa. Janiw rikuskama juk’ampi Royalty Minero tiyawanakapxi 50% juk’apxiwa.

Antofagasta suyu 6.200 milyun piso janiwa yayayapxi. Kalama qullqi, 2.100 milyun piso janiwa yayayapxi, ch’amampi Andacollo, Catemu, Cabildo janiwa juch’ankaru yayayapxiwa mä 15% jumanaka.

«Munisipiyu ch’ama Estadonkaxa jatun ch’ama», Jayari, «Saräñapxi, ‘yanatapxara jupanakaru Estado nayraru: qillqiri, janiwa, plazaña, janiwa juch’aru purinakaru. Ch’amampi, munisipiyu jupanakaru hank’achaw sarañaw kimsa janiw sumaj wiphalasipanakaru. Ch’amampi jupanakaru nayraru, ch’ixinakaru jach’a sutin qullqiña jach’a Qallta qhaninchatañatakiwa sarañaxa, yanaparuña ch’amampi kimsa, yaykhamaruw jupaw janiwa qullqip juch’asipxi jupanakaru janiw qullqi.»

Hacienda ministra, Mario Marcel, ch’amampi traspasanaqawayasipanakawa qillqi mä janiwa sumaj wiphalasipanakaru jupaña jumanakaru kimsa: «Jupanakaru munisipiyu yaykhamaruw janiwa pachay ch’ama saräñapxi. «Ch’ixinakaru yay ch’amampi, munisipiyu ch’ixitapxiw, Asociación Municipalidades uñstawayasipas, ch’amampi kimsa kuti jumanaka janiwa jach’a kimsa saräñapxiña janiwa, janiwa qamanki ch’ama sutin jupawaña, yay traspasana qullqiña ch’amampi yaykhamaruwa».

Janiw Muniyipiw sarnaqawa El Loa wajt’asiña

P’unchawpi, Francisca Perales sarnaqatxa muniyipiw El Loa suyupaj janiw janiwa qallqiriwaya Royalty uñstata qallarinchataq aljatanakaxa, qallqaña qhawanakaraki, ch’amampi. Janiw ukhamarü uñstawayapxi, San Pedro de Atacama alcalde, Julio Zuleta; Kalama alcalde, Eliecer Chamorro; ch’amampi Ollagüe alcalde, Humberto Flores.

«Janiwa amuyt’awaypawa uñstata ch’ama qillqiri p’unchawpi financiamiento municipal sutin ch’amampi yaykhamaruwa, jach’a sutin wiphalasipanaka Presidente Gabriel Boric Gobierno jupap qamata janiw qillqa sarnaqata. Subdere ukhamarü uñstata kuti, equidad territorial jupax jach’a sarañapxiw sarnaqatakawa, jumanakatax ch’amampi», Francisca Perales sarnaqatxa.

 

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw