Uka phaxsi luraqanaka janiw pachata yatichañapxa: Más janiw phaxsiñasawäna wakt’achañapxa janiw markanakararu Arica janiw Parinacota

Wiñaymarka 12 phaxsinata uñt’asiwaña janiw jisk’a Marka wathiqa Suyu Arica y Parinacota, Qhilepi minas royalti atiyki Ley t’akhi impiy pachtañataki, Uñst’awiwaña taypim jani 1.057 milyun peso jumanaka Arica y Parinacota markapi, kimsa marka jumanaka: General Lagos markapi $121.117.641, Putre markapi $147.426.467, Camarones markapi $130.861.981, Arica markapi $657.934.387, ukat jumanta 2025 wathiqa leyta jani tukuy monto utjamawa.

Qhawana, qillq’ani aprobado uñst’awiwa justa y eficiente tukuy maki recaudación ukat jani jumanakaraki re jupankiñawa, ukat jani jumanakatati aru qhawana, walt’atakiñawa ekonomía jupanaka.

Mana ukat uñst’awiwañatakaki alcalde Ricardo Sanzana, qillq’aniwiña, jumanakawa «municipalidades» jamask’akunapa ukhamata jupankiñawa, ukat walt’atakiñawa maki jupankiñawa walikiñata uywaya.

«Senaturinaka, markakunakunaka, qillq’aniyuntinaka kani nación imayña, Royalty minero uñst’awiwa. Jupanakitiwi qillq’aniyust’at uñst’awiwa leyta, janiwa qhawanaña, jumanakaraki markakunakata jani, jach’a uwakhanka kachampa qhawana. Ukhamatakisi, wiñaymarca 50% taypim uñst’awiwa Fondo Puente de Equidad Territorial uñst’awiwa taypinakaru kimsa milyun peso jupankiñawa, Arica markakunap maki jumanakatati, jani maki ukhamata uñst’awiwa. Ukhamata wiñaymarca uywa, Arica jach’a kani markakunakatata ukhamara, walt’atakiñawa kani markakunak jach’a uraqeña, Iquique, kiwña minero, walt’atakiñawa, ukat uñst’awiwa. Mana ukat uñst’awiwa qhawana ukhampi name apellido jani, alcalde khiparaña, asosiasiwanaka jani markakunataki. Arica ukat jach’a phaxsinata» señaló alcalde.

Maki jumanakaraki jach’aña

Marka minero Royalty Leym jach’a atipaña 2024 kipuchisqa, 2023 markanaka senatur mayapxiwaya, khipxi uñst’awiwa sartañapaxa. Ley jach’a 1.350 milyun dólareska recaudará rejimen makinaka 2025 kipuchi. Khipxi recaudación rejimen jupapxi, 450 milyun dólareska recaudaciónta jumanaka markakunakata kullakipxi.

Proyectop jach’añata atipaña saruskipaña, senatur José Durana waliñapaxa, «minero energía comisión presidente presidentexa mayampata yatiqanakaxaña. Ukhamata Parlamento uñst’awiwa t’awa ruranakaraki proyectos vutayuña, janiwapi marka mayaptat jumanaka uywaytata. Uñst’awiwa jach’a ukat saraski saraskixa janiwi uñst’awiwa jaqiña ukamayaña, qullqi mayaq niwatiñ janiwa maki jumanaka mä qullqiñasaxa. Alcalde jach’a jach’ani uñst’awiwañata kullakixati jumanaka uywaytata jumanaka p’akis mä ukhamata, saraski unayani janiw utjaña mäna janiw saraski uywayta».

Uñst’awiwa jumanakara mitadakaru sarawinakaru jumanakas mayamparu markakunata, Fondo Productividad Desarrollo jumanakata, jani Fondo Territorial Ukhamatapa jani makinaka jach’a mäna auka mäna sarapampi ukhamata, Fondo Minero Comunas mäna compensar markakunap sarapamanta uñst’awiwa jach’a uñst’awiwa jach’a markakunap sarapamanta recaudaciónta jumanakawa.

Diputado Enrique Lee wiñaymarca jupaxa, «Marka minero Royalty jach’añapaxa jupaxa kipuxt’ati uñst’awiwañata, jach’añapaxa jach’a jumanakara jupanakas mä sarawiywa».

Diputado Luis Malla sarawiyapxiwaya jach’a t’ikakaraki jach’a, «Seguro uñst’awiwa jach’añasiparaw mä sarapampa kipuxt’ä saraski uñst’awiwa sarapampi jani mä ukhamata saraski uywayta».

 

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw