Irnaqäwi qarjaña, ch’amanak jan pachpätapa ukhamarak kamachi jan chiqap apnaqaña: Gobierno ukax 40 horas irnaqäwi tuqit machaq proyecto nayrar sartayki ukat utjki uka llakisiñanaka

Usach Universidad ukan Facultad de Administración y Economía ukan economista ukhamarak yatichiri, Víctor Silva, jupax Gobierno ukan machaq proyecto uñakipäna ukhamarak qhanañchäna kuna pächasiwinakas utji horas extraordinarias ukhamarak turismo tuqin irnaqäwi pacha 52 semanas ukjakam jilxatañataki.

Gobierno ukax wali jank’aki Cámara de Diputadas y Diputados ukaruw aka proyecto apayäna, ukhamat 40 horas irnaqäwi kamachin cálculo ukar jilxatañataki ukhamarak turismo sectoratak mä régimen especial uñstayañataki.

Aka proyecto ukax irnaqäwi pachan promedio uk jakthapiñatak tiempo de referencia uk jilxatañ amti. Jichhakamax pusi semanas ukarjamaw jakthapisi, ukampis Ejecutivo ukan propuesta ukax 16 semanas ukjakam jilxatañ muni, ukampis sapa semanan 45 horas ordinarias janiw jilxatañapäkaniti.

Víctor Silva jupax qhanañchäna, aka proyecto ukax Código del Trabajo ukan 22, 22 bis ukhamarak 32 artículos ukanak mayjt’ayañ muni. Jupax sarakiwa pä tuqin uñjañax wakiskirïtap.

Mä tuqinx taqi sectores ukar purir mayjt’äwinakaw utji, sañäni, irnaqäwi jakthapiñ ciclo ukax pusi semanatat 16 semanas ukjakam jilxati ukhamarak horas extraordinarias ukat compensación lurañ machaq sistema. Yaqha tuqinsti turismo ukhamarak ukamp chika irnaqäwinakataki mä régimen especial utjarakiwa, hoteles, restaurantes, casinos, pubs, discotecas, bares ukhamarak operadores turísticos ukanakataki. Aka sistema ukax ciclo uk 52 semanas ukjakam jilxatañapataki ukhamarak sarantañ domingo urunaka 8 ukhat 12 ukjakam irnaqañapataki jayti.

Usach ukan yatichirix sarakiwa taqi uka mayjt’äwinakanxa 45 horas ordinarias sapa semanan janiw mayjt’kiti. Aka sistema ukax mä qillqat aruskipäwi utjipanakiwa apnaqasispa, nayraqata wakicht’at calendario ukampi ukhamarak sindicato ukamp aruskipt’ata ukhaxa.

Horas extraordinarias ukax kunjams mayjt’ayaspa

Gobierno ukan proyecto ukax horas extraordinarias compensación ukarux mayjt’ayarakiwa. Jichhakamax mä maran phisqa uru irnaqäwi samart’añataki tantachasispa, ukampis proyecto ukax tunka urukam jilxatañ muni. Ukhamaraki, uka urunak apnaqañatakix acuerdo firmat urutpach 12 phaxsikama tiempo utjani.

Aka tuqitxa Víctor Silva jupax qhanañchäna aka mayjt’äwix janiw turismo ukatakikïkiti, jan ukasti taqi 40 horas kamachin apnaqirinakaruw puri.

Proyecto ukax janiw hora extraordinaria qullqip mayjt’aykiti. Uka hora ukax kunjamtï jichhax utjki ukhampachawa, salario ordinario ukhamarak kamachin jilxatäwipampi. Ukampis mayjt’ayki ukax kunjams horas pactadas ukat sipan irnaqat pacha compensasiñapa.

Silva jupax sarakiwa jichhakamax irnaqirix phisqa uru samart’añataki horas extraordinarias tantachaspänwa. Proyecto ukampixa tunka urukam jilxatani ukhamarak uka samart’äwinakax 12 phaxsikam apnaqasispawa.

Jupax qhanañcharakiwa sapa hora extraordinaria laykux mä hora chikata samart’äwi katuqasiñax janiw mayjt’kiti. Samart’äwi jan apnaqasi ukhaxa kamachirjam qullqimpi phuqhasiñapawa.

Práctica tuqinx aka sistema ukax empresarux juk’amp flexibilidad churani, kunapachatix walja lurañanak utjki ukapachan apnaqañataki, janiw horas extraordinarias ukar jank’aki qullqi churañatakikiti.

Ukampis irnaqiritakix uka horas extraordinarias ukax juk’amp pacha suyt’ayañapa munani, compensación jan ukax qullqi katuqañkama. Ukatwa empresa ukhamarak irnaqirix wali suma uñakipañapawa, jan uka horas ukax qhiparata irnaqäwi manur tukuñapataki.

Silva ukarjamaxa aka mayjt’äwix taqi variable jornadas apnaqir sectores ukanakaruw puri, janiw turismo ukatakikïkiti. Ukampis turismo tuqinx ciclo ukax 52 semanas ukjakam jilxataspawa.

Turismo ukhamarak irnaqäwi qarjaña

Proyecto ukax turismo sectoratak mä régimen especial utt’ayi. Colectivo acuerdos jan ukax sindicatos ukamp aruskipt’ata ukhaxa, irnaqäwi pacha 52 semanas ukjakam jaljatasispawa, ukampis promedio legal de horas janiw mayjt’kaniti.

Silva jupax qhanañchäna economía tuqit uñjatax aka amtax wali razonable ukhamätapa. Turismo ukax mä temporada ukat yaqha temporada ukarux wal mayjt’ir sectorawa. Jichha kamachix sapa semana jan ukax pusi semanas ukarjamaw irnaqäwi jakthapi, ukampis ukax janiw mä hotel ukan chiqap sarnaqäwipamp chikakiti. Enero phaxsinxa walja irnaqäwi utjaspa, junio phaxsinsti juk’akiwa.

Mä mara pachan promedio lurañax, 45 horas sapa semana respetasa, temporada baja pachan irnaqirinakar irnaqäwit apsuñat jan ukax irnaqäwi sayt’ayañat jark’aqaspawa ukhamarak empresatak juk’amp yatxatat amtañ yanapt’aspawa.

Ukampis Usach ukan yatichirix qhanañchäna fiscalización tuqir wali amuyump uñjañ wakiskirïtap.

Jupax sarakiwa problema principalax janiw economía lógica ukankiti, jan ukasti fiscalización ukankiwa. Kamachix qillqat acuerdo ukhamarak nayraqata calendario muni, ukampis Chile markan Dirección del Trabajo ukax walja pymes ukanakar uñakipañatakix jan walja ch’amanïkiti. Walja empresanakax informaläpxi jan ukax irnaqirinakapax sapa kuti mayjt’i.

Economista ukax sarakiwa aka sistema chiqapar phuqhasiñapatakix kimsa yänakaw wakisi:

  • Chiqapa fiscalización, janiw denuncia utjkipanakikiti.
  • Irnaqäwi pacha digital registro obligatorio, ukax uñakipañjamäñapawa.
  • Sindicatos jan ukax irnaqirinakan representantes ukanakax chiqapa aruskipañ ch’amaniñapawa, janiw firmañakakïñapäkiti.

Honorarios ukampi irnaqirinaka

Experto ukax honorarios ukampi irnaqirinakatsa parläna.

Proyecto ukax jupanakar janiw purkiti, kunatix aka mayjt’äwix Código del Trabajo ukankir contrato ukan irnaqirinakatakiwa.

Honorarios ukamp irnaqirinakax janiw aka jark’aqäwinak katuqapkiti.

Jupanakax janiw jornada límite ukaniñapkiti, janiw horas extraordinarias derecho ukaniñapkiti, janiraki compensación urunakas katuqapkiti.

Silva jupax sarakiwa aka tuqin mä jach’a jan walt’äwi utjatapa.

Mä empresatakix honorarios ukampi irnaqirinakampi sarantañax juk’amp jasakïchi ukhaxa, inas contrato indefinido jan lurañ munxchini. Ukhamax irnaqirinakar jark’aqañat sipansa juk’amp jan suma irnaqäwi condiciones uñstayaspa.

Kunjam jan walinakas utjaspa

Aka proyecto nayrar sartatapax walja jaqinakaruw llakisiyi, kunatix jan chiqap apnaqasi ukhaxa irnaqirinakan jan suma condiciones, jan walja jark’aqäwinaka ukhamarak abuso luratar excepcional jornadas uñstayaspa.

Silva ukarjamaxa aka llakisiñax chiqapawa. Derecho laboral yatxatirinakax uka tuqit wal aruskipapxi. Aka jan walt’äwix janiw turismo ukatakikïkiti, jan ukasti taqi sectores ukanakaru purispawa, kawkhantix jornada distribución acuerdos apnaqaski uka chiqanakan.

Economista ukax qhanañchäna sistema ukax promedio legal respetañ muni ukhamarak compensación semanas utjañapa.

Ukampis kamachix janiw wali qhanakiti, empresa ukax ciclo tukuyatat qhiparuxa compensación jan phuqhani ukhaxa kunas lurasiñapa ukatxa.

Aka jan walt’äwix juk’amp utjaspa sectores ukanakan, kawkhantix irnaqirinakax sapa kuti mayjt’apxi jan ukax temporada contrato ukamp irnaqapxi. Turismo ukax uka tuqinx juk’amp jan walt’añ utjañjamawa, kunatix ciclo ukax 52 semanas ukjakam jilxataspa.

Yaqhip sindicatos ukankir jaqinakax llakisipxi, inas mä irnaqirix mä qhawqha phaxsinakataki contrato ukamp irnaqchi, temporada alta pachan 45 horas sapa semana irnaqchi, qhipharux compensación katuqañ suyt’asa, ukampis contrato tukuyatatxa uka compensación janipuni katuqkaspati.

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw