¿Kunjamsa molibdeno ukaxa?

Jan ukax ciencia ficción ukham ist’askchi ukhaxa, molibdeno ukaxa jakäwinakasaruxa wali jak’ankiwa kunatixa amuyasi. Mä broca wali ch’amani alañkama, herramientas “Cr-Mo” sutinakani, jan ukax uka ch’iyar grasa automóviles ukan ejes ukanakar jani desgaste utjañapataki apnaqañkama, uka mineralampiw chiqaparu irnaqasisktaxa.

Uka mineralawa acero ukaruxa ch’amanchi, wali jach’a junt’u ukhamaraki presión mecánica ukanaksa jan mayjt’ayañapataki, ukatwa industria siderúrgica ukanxa 80% consumo mundial ukaxa uka tuqiru saraski.

Nayra pachanxa, uka valoraxa Gran Guerra ukanwa qhananchasïna. Walja maranaka, mineros ukanakaxa plomo ukham amuyapxäna, kunatixa uñnaqt’apa ukhamaraki textura ukax ukhamawa. Ukampirus griego arut “molybdos” sata sutimpi uñt’ayasïna, uka aruxa “plomo” sañ muni.

Ukampirus engaño tukusïna kunapachatixa ingenieros ukanakaxa yatipxäna uka mineralaxa wali wakiskiriwa cañones jach’a jayar sarañanaka jani phallaña junt’u layku. Ukhamata uka “mineral pantjata” ukaxa laboratorio descarte ukatxa jichhaxa infraestructura moderna ukan mä jach’a pilar tukusïna.

Chile markaxa aka industria ukanxa wali jach’a luräwi apasi, niya 16% producción mundial ukaniwa, ukatwa payïr jach’a productor uraqpachana. Ukhamaraki niya 1,4 millones toneladas reservas ukaniwa.

Molibdeno ukaxa janiwa sapaki apsutäkiti, jan ukasti cobre concentrado ukanxa mä subproducto ukhamaw mistu. Procesamiento ukanxa, mä separación química wakiskiri lurasi: molibdenita apsusi, ukhamaraki uka pachparaki renio metal apsusi, kawkhantixa Chile markaxa 50% jila reservas uraqpachana utjayi, uka metalaxa wali wakiskiriwa motores aeroespaciales ukanakataki.

Internacional tuqinxa, Asia tuqiru saräwi uñjasi. China markaxa 42% producción apnaqi ukhamaraki niya chikata consumo mundial ukaniwa.

Aka contexto ukanxa, amuyasiña utjiwa: molibdeno ukhamaraki renio ukanakaxa cobre concentrado ukanxa China markaru apayatäspa, jan suma procesamiento ukhamaraki tributación ukampi. Ukaxa mä jach’a desafío Chile markataki, kunatixa valor nacional ukaxa jani sum katuqasispa.

Jichha maranakaxa mercado ukanxa mä jan uñjata volatilidad utjäna; mä análisis técnico stock físico déficit tuqita ukhamakiwa 170% ukham jilxataña jisk’a pachana. Minería nacional ukataki, aka jilxatañaxa wali askïwa qullqi tuqina, kunatixa ingreso ukaxa costos de operación cobre ukaruxa jisk’achayi.

Aka fenómeno ukaxa janiwa qullqi jach’a cifras ukakiti. Molibdeno ukana precio jilxatañaxa Estado ukaruxa juk’ampi qullqi apthapiña utjayi, ukhamata presupuesto público ukaxa juk’ampi ch’amaniñapataki.

Ukhamaraki aka mineralaxa transición energética ukanxa wali wakiskiriwa. Jan uka utjkani ukhaxa, janiwa desalinización eficiente ukhamaraki energía eólica jach’a duración utjkaspati.

Uka mineralaxa tecnología moderna ukanxa mä ch’amanchiri ch’iqhiwa, ukampirus walja kuti jani uñt’ata, mä herramienta simple ferretería ukan uñjata ukhamakiwa.

 

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw