Arunaka Andes markat sartasipxi: seminario internacional ukax aymara aru yatxatañ ch’amanchañ muni

Andes markanakan arunaka originarias ukanakat yatxatañax jichhax machaq interés académico, cultural ukat social ukanwa jikxatasi. Aka contexto taypina Universidad Pública de El Alto (UPEA), Sociología carrera tuqin, seminario especializado “Orígenes de las Palabras Andinas: Hacia un diccionario etimológico del aymara” ukar jawst’i. Aka iniciativa ukax machaq yatxatawi thakhinak jist’arañ muni, ukhamat aymara arun manqha sarnaqäwipa ukat Andes markan arunaka universo taypin irnaqäwipa amuyañataki.

Aka seminario ukax janiw mä tantachäwi académico ukakïkiti, jan ukasti mä jach’a proceso uñt’ayi, andino aru amuyt’awi machaq sartawi taypina. Aka tantachäwina investigadores, lingüistas ukat culturas originarias tuqin yatxatirinakax tantachasipxi, arunakan qallta, mayjt’awi ukat significado ukanakat yatxatañataki. Uka arunakax walja siglos Altiplano markanakan comunicación, cosmovisión ukat memoria histórica ukanakan p’iqinchirïpxiwa.

Seminario ukan objetivo central ukax participantes ukanakar etimología científica ukat filología andina ukan metodologías uñt’ayañawa. Aka disciplinas ukanakax arunakan historia manqha tuqin uñt’añataki yanapt’i, janiw intuición jan ukasti interpretación popular ukarjamakïkiti. Aka enfoque tuqiw aymara arun manqha historia ukat yaqha arunaka ancestrales ukanakampi mayacht’äwipa uñakipasiñani, juk’ampisa puquina arumpi, uka aru walja investigadores tuqin Andes uraqpachan nayra arunakat maynïri ukham uñjatawa.

Aka análisis lingüístico proceso ukax mä jach’a desafío académico ukaruw puriyani: diccionario etimológico del aymara luraña. Aka herramienta científica ukax arunakan qallta, mayjt’awi, fonología ukat significado ukanakat qhanañchani, ukhamarak yaqha arunaka continente ukanakampi mayacht’äwinakap uñt’ayarakini.

Seminario programa ukax pusi sesiones especializadas ukanakan lurasiñani. Ukanakax filología clásica fundamentos ukanakat qalltasisa Andes uraqpachan apnaqäwipar purini, ukat documentos coloniales ukat Altiplano arunaka jach’a comparaciones ukanak uñakipani. Temas principales ukanakatxa documentos históricos uñakipasiñani, sañäni Doctrina Christiana 1584 marata, misionero Ludovico Bertonio ukan lingüística estudios siglo XVII ukan luratapa, ukat cronista indígena Guaman Poma de Ayala ukan qillqatanakan aymara arun utjatapa. Aka documentos ukanakax arun nayra sarnaqäwipa amuyañataki wali wakiskirïpxiwa.

Seminario ukanxa lingüística andina ukat estudios culturales ukan jach’a yatxatirinakaw utjani. Ukanakatxa Dr. Boris Inti Chamani Velasco, Alemania markan Universidad de Tubinga ukan filosofía doctor; investigador PhD(c) Roger R. Gonzalo Segura, arunaka andinas tuqin especialista ukat docente universitario; ukat Dr. Teófilo Laime Ajacopa, lingüista ukat aymara aru nativo arsuñani, aymara, quechua ukat puquina arunakat yatxatawinakamp uñt’ata, ukhamarak diccionarios especializados lurañ tuqit irnaqiri.

Sesiones ukanakax marzo phaxsin 21 ukat 28 urunakaru, ukat abril phaxsin 4 ukat 11 urunakaru lurasiñani, 15:00 ukat 17:00 horas ukakama. Modalidad presencial ukat virtual ukanakani. Seminario ukan sede ukax Laboratorio de Producción Audiovisual y Pensamiento Crítico de la Carrera de Sociología de la UPEA ukawa, Villa Esperanza zona, El Alto marka, Bolivia.

Participantes ukanakax certificación académica katuqapxani, 40 horas equivalentes, Universidad Pública de El Alto ukan churatapa. Ukhamatwa investigadores, lingüistas, literatura indígena estudiantes, traductores ukat arunaka originarias tuqin yatxatirinakataki mä espacio de formación ch’amanchañani.

Alianza Mundial Aymara (AMA) tuqin p’iqinchiri Juan Carlos Hernández Caycho jupax aka kasta iniciativas académicas ukanakan wali wakiskirïtap jach’añchäna, Andes markanakan identidad cultural ukat lingüística ch’amanchañataki. “Aymara arun manqha yatxatawinak lurañax wali wakiskiriwa jiwasan ancestral arus qhispiyasa ch’amanchañataki. Sapa aymara aru taypin historia, yatiñ ukat cosmovisión utji. Ukan qalltap amuyañax jiwasan kunjam markäktansa uk amuyañawa”, sasaw Hernández Caycho arsu.

Dirigente ukax sänwa aka kasta espacios académicos ukanakax universidad yatxatawi ukat comunidades originarias ukanakampi ch’aman mayacht’asiñ utjayi, ciencia tuqin yatiñampi ukat generaciones tuqin sarnaqiri sabiduría cultural ukanakampi mä puente lurañataki.

“Jiwasan aymara jilatanaka ukat kullakanaka, ukhamarak investigadores, estudiantes ukat arunaka originarias tuqin interesado jaqinakar jawst’apxtwa aka seminario ukan chikañchasipxañapataki. Jiwasan arus qhispiyasa janiw mä luräwi académico ukakïkiti; ukax mä responsabilidad colectiva jiwasan historia, tradiciones ukat jutir generaciones ukanakataki”, sasaw jupax qhanañchi.

Jichha pachan pueblos indígenas ukanakax arunakap qhispiyasa jutir pacharu sarantayañ munapxi. Aka kasta iniciativas ukham seminario ukax mä qhana señal ukhamawa: Andes arunaka tuqin ciencia yatxatawi ch’amanchañ ukat andino lingüístico amuyt’awi machaq sartawi ch’amanchañataki.

Aka seminario ukan chikañchasiñ munirinaka jan ukasti juk’ampi yatiñ munirinakax coordinación ukar jawst’aspawa aka número tuqin: +591 63097935, investigador Froilán Laime Ajacopa, evento organización irpiri.

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw