5,9% tasa de desocupación ukampi, Arica y Parinacota región ukax markana payïri regiónawa, desempleo juk’amp jisk’a utjki uka. Termómetro Laboral boletín ukarjamaxa, aka resultado ukax juk’ampixa factores estacionales ukat actividad económica ukana anual ciclo ukampiw qhananchasi.
Jisk’a ukat taypi pacha uñjawina, qhipa suxta trimestres ukanxa desempleo tasa ukax 7,0% ukat sipansa jisk’akiwa, ukax indicador nacional ukampi ch’axwa, kuna pachati uka pachpa periodonxa 8% patxanwa sapa kuti sarantaski.
Aka comportamiento ukana mä jach’a qhananchäwix región ukana estructura productiva ukampiw chikanchasi, kuna pachati sector terciario ukax wali jach’a peso ukani, juk’ampixa comercio ukat servicios tuqinxa. Aka actividades ukanakax mano de obra ukar katuqañatakixa wali ch’amanwa, juk’amp demanda utjki uka pachanxa. 2025 marana octubre–diciembre trimestre ukanxa, empleo crecimiento ukax comercio sectorampiw wali ch’aman influenciado, ukax 15,4% aumento interanual uñacht’ayi, ukax 2.881 jaqinaka ocupadas adicionales ukhamawa, consumo jach’aptäwi ukat mara tukuyaña actividad económica ukampiw chikanchasi.
Aka tuqita, Seremi del Trabajo y Previsión Social Jennifer Lazo Vergara jupax sasinwa: “Presidente Gabriel Boric uka gobierno qalltatpacha, jiwasan jach’a irnaqäwix taqi trabajadoras ukat trabajadores ukanakax Trabajo Decente utjañapatakiwa. Ukax sañ muni contratos formales, dignos ukat cotizaciones ukanakan utjañapa”.
Aka dinamismo ukax PIB regional comercio sector ukana jach’aptäwina uñjasi, 12 phaxsinxa 4,2% jach’aptawayi ukat 5,1% jach’aptawayi qhipa trimestre ukampi chikanchasa. Ukampirus IPC variación interanual ukax 3,4% ukhamawa, ukax expansión económica escenario ukamp chikanchasi, empleo niveles jach’aptäwi ukat demanda interna jilxattäwi.
Desempleo jisk’achäwix agricultura empleo crecimientoampis ch’amancht’atawa, aka actividad ukax productivos ciclos ukat campañas estacionales ukampiw wali dependiente.
Ukampirus Termómetro Laboral ukax amuyt’ayiwa, aka desempleo jisk’achäwinxa mä parte wali wakiskiri ukax informalidad ukamp chikanchata mecanismos de ajuste ukampiw qhananchasi. Uka pachpa periodonxa, ocupación informal tasa ukax 29,6% (2024) ukata 31,3% (2025) ukaru jach’aptawayi, ukax 2.910 trabajadores informales adicionales ukhamawa mä marana. Número absoluto tuqinxa, aka incremento ukax empleo total crecimiento ukana mä jach’a partewa qhananchi, ukhamaraki uñacht’ayiwa expansión ukax estabilidad ukat productividad jisk’a segmentos ukanakanwa juk’ampi uñstaski.
Aka tuqita, Dr. Fernando Cabrales, economista, Universidad de Tarapacá académico ukat Observatorio Laboral de Arica y Parinacota director, jupax sasinwa: “Región ukax desempleo jisk’achañatakixa wali ch’aman capacidad uñacht’ayi, juk’ampixa actividad económica jilxattki uka pachanxa, comercio ukat servicios ukanakaru apnaqasa. Ukampirus, aka ajuste ukana mä jach’a parte ukax empleo informal ukat transitorio ukampiw lurasi, ukax ch’axwa uñstayi: empleos juk’ampi estables ukat suma calidadani ukaru sarantañawa”.
Observatorio Laboral de Arica y Parinacota ukax Universidad de Tarapacá ukaw ejecuta, Subsecretaría del Trabajo ukana financiamientoampiwa. Termómetro Laboral boletín ukax www.subtrab.gob.cl/tl/ ukana utji.