Anticoncepción aruskipañaxa janiw sapak salud sexual ukhamaraki reproductiva tuqitakiw aruskipañäkiti. Ukastiwa taqpachakiwa, jach’a amuyt’awi, yatiqawi ukhamaraki suma jakañawa. Anticoncepción moderno, seguro ukhamaraki wali suma chimpuni mantañaxa, janiw mä juk’a jaqirak qillqantatäñapäkiti kawkhans jakasi, kuna qullqi utjki, jan ukasti kuna edadimpis. Taqpachinakaruwa derecho churatañapäqui.
Jichhaxa, luräwinakansa, jach’a janiwakiwa jark’aqäwinak utji. Walja markanakanxa, jach’a markanakapat jithiyatatäpkama, anticoncepción jach’a qhipa pachan lurasiñanakax janiw wali utjki. Mä juk’a maranakanxa, sistema público ukanxa qillqantatäna kuna utjki ukaki: pastilla utjki ukhaxa, ukanakaw churapxäna. Inyección utjki ukhaxa, ukakiw apnaqapxäna. Sistema privadotakis ukhamarakix, opciones utjäna, ukatx walja kutinaka janiw qullqi chimpunakapamp jark’asiñ yatipkänti.
DKT ukax taqi aka realidad mayjt’ayañatakiwa irnaqapxi, churapxiwa jach’a suma tiempo apnaqañataki anticoncepción wakichäwinaka, mä precio janiw jaqinak jark’aqañataki, kawkhati intrauterino dispositivo (DIU) ukhamarak implante subdérmico. Uka qhiparusti, yatiqirinakar yatiqäwi churasa, ukhamarak suma yanapt’awi apnaqasa, walja jaqinakaw kutt’añani kunas mäkipt’añapataki, kunas jupanakax munasipki uka pachanx chachanakaraki, warmirakiki.
Juk’ampisa, chiqap aruskipañasa janiw armasañati: jani yatiqäwinakax walja jaqinakar ch’amanchapxi. Walja usutanakaw consultorionx mantapxi, jupanakana jiskht’awinakaxa juk’amp redes sociales ukanak yatxatatäpxi, jan ukasti kuna chiqap yatiqäwimpis. Jichhaxa, influencers jan ukasti internetan “especialistanaka” qhanst’apxiwa, kunati médicos lurapxañapäkiti. Ukatwa, matronanakasa, ginecólogonakasa ukhamarak yatirinakasa, janiw sapak wakichata churapxañapäkiti, jan ukasti yatiqäwi churapxañawa, khuyapt’ayañawa, ch’amañchäwi aruskipañawa.
Yatiqäwix walja tuqitawa: precio, disponibilidad ukhamarak chiqap ch’amanchäwi. Mä usutanakarux khuyapxañäniwa: “Aka consultorionxa mä kimsa wakichata utji, jani qullqi. Jan ukasti, mä juk’ampixa, 12 mil peso chimpuni, 5 maraw apnaqasispa, ukhamaraki jichhaxa churaskta”. Ukax chiqap yatiqäwi churäwiwa, jupanakax mäkipt’añapataki, libertadampi.
Taqi aka qalltawayi consultorio ukankkipanxa. Yatiqäwi sexuala, yatiña pacha qalltawipawa, yatirinakampixa —matronanakasa, ginecólogonakasa— kunatixa ciencia wakichäwinakampi yatiqapxañapataki, jan amuyt’awi qillqatanakampi. Ukhamarak, uta tuqinxa, janiw jark’aqasiñänti. Wali jilïrin warmixa, wawanakar consultorionx apaña, “permiso churäwiwa” sasin amuyapxi. Jan ukasti, ukax wali wakisiwa jupanakar qhispiyasa, khuyapt’ayañasa.
Anticoncepción mantañaxa jakäwinakaruw mayjt’ayi. Warmixa yatiqañapampix sarantayapxi, familiankirinakax qhipa arunakataki amuyapxi, warmixaxa pä mäki pachan maternidad kutt’añapawa. Janiw sapak DIU churäwinakäkiti, jan ukasti wakichatanak churäwinawa, amuyt’awi, yatiqäwi ukhamarak autonomía churäwinawa.
Kunjamti mantañaxa chiqapäkchi, ukhamaw qhipa ch’amancht’äwi utjasispa.
Victoria Cancino Díaz
DKT Matrona
Anticoncepción jach’a tiempo wakichäwinak irpirixa