Senado Uraqi Irnaqirinaka y Previsión Social Kamachiwayirinakan Comisiónaxa, ad referendum ukhamax apnaqasina, mayjt’awinakaru qillqt’awipxäna previsional cobronaka sistema ukaru, Gabriel Boric Jilïr Irpirin gobierno ukat amtawi mayjt’awinakaru sapañataki. Aka amtawinakax ch’amanchiñwa munapxi aka jaqinakax jan qillqt’ata pensionanakax apthapitañapataki, kunawsatï Chile markan pensionanakax ukaru muyuntaskipan.
Kamachinak qhanancht’awipana, Ministerio de Trabajo y Previsión Social Jilïr Irnaqiri Jeannette Jara jupanakaru amtawinak uñacht’ayäna, ukat senadoranakax mä yatiñampi ch’iqhiñampi ukarux ch’amanchapxäna. Ministrax willkañaniwa amuyt’iwa Chile markan mä procedimiento utjiwa, kunatix qillqt’aña ukat jan phuqhawi qillqt’awina previsional cotizaciones ukaru ukaxa mä machaq jisk’a jakhuwitak tukuyiwa, ukatx kimsqallat armanakaw utjiwa aka cobranzax jan wali phuqhantayatawa. “Jiwasax aka amtanakax wali askipuniwa, ukhamarak juk’amp suma previsional uñjasïwi irnaqirinakapataki” sasaw Jara jupax säna.
Ministramp chikax Previsión Social Subsecretario Claudio Reyes ukhamarak Pensionanak Superintendente Osvaldo Macías jupanakax ukarux sarapxäna. Amtawi qhanancht’äwipxarakiwa, ukhamarak Comisiónamp aka jisk’a amtawinakaw jichhaxa mä qhipha qillqt’atakixa, kunawsatï Seguro de Lagunas Previsionales ukampiw machaq ch’iqhitat amtax apnaqañani, ukhamarak independiente voluntarionakaru simplificatanakampiw mayachxapxañani.
Previsional cobronaka ukat machaq amtawinaka
Aka pachas previsional cobronaka sistema ukax jan suma irnaqawipat mä khuchu ukham amuyatawa. D.L. N° 3.500 ukax articuli 19 ukhamarak Cotizaciones Judicial Cobranza Leyx ukjamwa, sapa AFP jupanakax ukhamarak mä jaqinak taypita ukax ch’amanchapxiwa, ukatx sapa amparump chikax ley qillqatanaka ukarux sarnaqapxiwa. Aka jutir judicialización utjki uka qillqatanaka, juk’ampikiw mayataki declaración ukhamarak jan cobronaka (DNPA) ukxatix khuchuwi utjayawayi.
Aka mayjt’awi amtawix mä Sistema Único de Cobranza de Cotizaciones ukatx utjañapatakiwa, ukatx centralizatawa cobronaka prejudicial ukat judicialarusa. Aka sistema jupanakax qillqt’ayasipxiwa juk’amp chimpu apnaqañataki ukat mä jupanak uñt’awipxañaniwa jupanakataki. Ukat irnaqirinakax mä jaqin yatiyäwi ukatx ukjam sarnaqañani.
Ukax juk’amp suma amtawinak irnaqpachaxa, amuyasipxañaniwa jach’a qullqi amuyunak nayraqataki ukat juk’amp walt’awinak chhaqtayatawa qawqhanakax jan walt’ayata qawqhanakax apnaqapxi jupanakar.
Ukhamarak juk’amp suma metodologíampi irnaqasipxañaniwa aka cobronaka qillqt’ayawi ukhamarak jan cobronakxañapataki. Ukatxa jupanakarux jan chhaqtayasiñani jan walinak amuyasiñapataki cotizacionesanakataki.
Suyt’ata ch’amancht’awi
Ministra Jara jupax qhananchäna cobronaka centralizaciónax juk’aqatayañaniwa juicionaka yapuchäwinakaxa, ukat juk’ampi tribunalanakaru khuchu apxañataki. Jichhax 1,4 millón jach’a juicionaka utjipxiwa previsional deuda ukata. Machaq sistema ukampi, ukxa 79% juk’aqatayañataki suyt’asipxiwa, ukatxa juk’ampi suma irnaqäwimpi ukhamarak qullqi apthapïwiw utjayañani cotizacionanakana.
Jupanakaru, qhipha jan apnaqata cotizacionanakaxa juk’ampi jach’añchäwi suyt’asipxañaniwa, ukaxa empleadoranakax jan cobronaka qullqipxañapatakikiti, ukaxa proseso apnaqäwi ch’amancht’ayañaniwa. Ukhamarak, machaq interesanak k’al qullqitapatak juk’amp walt’añaniwa irnaqirinakarux, jan cobro chiqawimpi qullqi jan churawi chhaqtayañapataki.
Taqpach amuyumpi, gobierno ukax pensionanak mayjt’añatakix ch’amancht’ayañwa munapxiwa Chile markan, cobronaka proseso sumaptayañataki, ukat irnaqirinakarux juk’amp ch’iqhi arxatäwimp ch’amanchäwi churasa, kunawsatï pensionanak mayjt’añataki ch’iqhi sarnaqäwimpi.