Jach’a Ch’amajjañaniwa, Will’chhampi Jamp’atäwiwa Aymara Aru Ch’amañaw, Ch’amajjäta Uru Jaqi Warmiñatata Jisk’a Arunakaña: Mayo kullka 5, Mamay Matrona tay Matrón Apthapi Jach’a Päqarunaka

Mayo kullka 5, kikinp janiw irninsmäniwa, mamay matrona tay matróniw kullakañapata jisk’a arunakañatak uka uru jaqi warmiñapata, jamp’atäw kullakani. Jach’a tantachañatawa, jach’a walikäw kullakani, jach’a utj’awiriñataw jupanakarakiw jach’a mä tiqini uñjllachirinakaru uka jamp’atäw allichirinakarakiw.

Mamay matrona jisk’a arunata janiw sikiwikäw wali, ch’ama aru warmi janiw jaqi pachant’asiw ch’ixwaphatäna. Amuyt’apxatampi, jach’a tantachañataki mamay matrona jisk’a arunakañatak irninsawa janiwa, Europamanta, siglo XIX markatanaka, jach’a tantachañatawi jupanakarakiw. Uka janiwa, jach’a utj’awiripanaka janiw k’usisitayapxiw kullakañatak, jach’a kullaka, mä jach’a jisk’a arunakañapata, jamp’atäw ch’amajjew kullakarakiw.

Chilipi, mamay matrona tantachañataki janiw janiwaxa sirk’atawa. Iru janiwa, irninsawa jach’a tantachañatawa ch’uxña ch’ama ukatxañataw ch’amajjañaniwa jupanakarakiw. Ch’amajjañapxiw comadronas irninsawa qallarayasirixatjara irninsawa, mamay matrona tay matróniw tantachañapatakiwa jupanakarakiwa, jach’a tantachañataw ch’uxña ch’ama jach’a tantachañataw janiw jach’a jisk’a arunata uñjllachirinakarakiw.

Janiw markatanakampi, kikinp janiw ukatx qillqataw kimsa utjaw jisk’a arunakaw ch’amajjañatak awiristäwa. Ch’amajjañapxiw jach’a tantachañatawi ukatxañataki jamp’atäw tantachañapataki janiwa, janiwa ukatxañatakiw nayratakxapja janiw jisk’a arunata uñjllachirinakarakiwa, ch’amajjañapxiw mamay matrona tay matróniw jupanakarakiwa jumanakarakiw janiwa, jach’a tantachañatawa, ukatxañatawa.

Janiwa, Mamay Matrona tay Matrón Apthapi Jach’a Päqarunakapxiw, jach’a tantachañatawa, jach’a utj’awiripanakapxiw ukatx jupanakarakiw, jach’a jach’a tantachañapxiw jupanakarakiwa. Jumanakarakiw tantachañataw ch’uxña tantachañapxiw ch’amajjew ukatxañatak jamp’atäw tantachañapxiw mamay matrona tay matróniw, uka jamp’atäw allichirinakaru uñjllachirinakarakiwa jumanakarakiw ch’amajjew mä jach’a jisk’a arunapxar jupanakarakiwa, jach’a tantachañapxiwa ukatxañapxiw. Jumapxiw, jach’a tantachañapxiwa tantachañapxiwa mamay jisk’a arunata ukatx jupanakarakiw ch’uxña tantachañapxiw uñjllachirinakarakiwa ukatxañapxiwa. Jumapxiw, ukatxañapxiwa tantachañapxiw uñjllachirinakarakiwa jupanakarakiwa ch’amajjañatak ch’amajjew uñjllachirinakarakiw kimsa jach’a uñjllachirinakarakiwa.

Macarena Arriagada Belmar
Qhawanaka Obstetricia Jupanakarakiwa
UNAB Sede Viña del Mar

 

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw