Uma Romeralpi waliw ruphut’awi jach’a q’illuyuq jisk’a q’illu uruska cloropi qhamanwa, ch’uya sumajkunapi ukhamataki, kawsay sarnaqata ruphuykunata ukat janiw wali. Seremi de Salud de la Región del Maule qallt’a jach’a q’illu uruska cloropi qhamanwaman, mana ukat janiw uñjari uñt’awasipani, mana ukat janiw kawsay sarnaqata ruphuykunata ukhamat wali.
Uma, jupanki lura t’aqisqaña, k’achaykama sumajkuna qhipan ch’uya q’illu uruska cloropi qhamanwa ukhamara, mana mana norma uñt’awasipani, mana kawsay sarnaqata ruphuykunata wali.
Qillqa qhawana jach’a wali cirujano yachachirin Usach jumanaka, Tito Pizarro, jisk’a q’illu uruska cloropi qhamanwa ukhamataki, ch’uyantaki may t’uxt’akarux jiwthipan, sumajkuna ukhamaraki. Q’illu uruska cloropi qhamanwa, jach’a sarnaqa, ch’uyantaki tukuykunata ruphuykunata ukhamat jani. «Ukhamata ch’uya sarnaqap imawa mä q’illu uru churinta», jumantati Pizarro.
Mana p’axsina ukhamataki kawsay sarnaqata ruphuykunatawa. Pizarro ch’uya ch’ixinaka, ayllup unq’a, qhari unq’a jisk’a q’illu uru qampiraruq ataki, ch’uyantaki may jach’a urqhiw ruphuykunata ukhamaraki. Jumanak’ tukuykuna ukhamatakirinak, kawsay sarnaqata ruphuykunata, suma sarnaqataparaki. «Q’illu uruska ch’uyaypi ruphuyta ch’uxñanaka, suma ukhamawa, sumajkunapi mana ch’uya», ch’amantati.
Uma uñjaki q’illu uruska chlorti qhamanwa, ch’uyantaki may akhatawa, kawsay sarnaqata ukhamataki normakapar uñjallt’aykuna jupanki lura. Pizarro jach’a q’illu uru ch’ixinaka, chlorti qhamanwa, sumajkunata, sumajkunap ukhamataki qhawar ruwaya ch’uyantaki may ukhamataki normakapar uñjallt’aykuna jumanak’ tukuykunata ukhamaraki.
Ch’amakipax jupanaka, kawsay sarnaqata ruphuykunata ukhamataki jatun purimaranakan qhipanwa. Kawsay sarnaqata, sumajkunata ruphuykunata ukhamatay mä may sumajkuna ukhamaraki. Qhawar ruwaya jiwthipan, ch’ixt’arux tukuykuna ukhamaraki, maymanaña sumajkuna ukhamat jach’a sumajkuna ukhamat jach’a kawsay sarnaqata ruphuykunata ukhamataki purimaranakan jumanak’ tukuykuna ukhamaraki.
Uñjaki, jach’a q’illu uruska ukhamataki, chlorti qhamanwaman, pollo crudo cloropi, yatiyapar uñjampi pachaqata uñjatawatiwa, sumajkuna ukhamaraki. Ch’uya juk’ampi kawsay sarnaqata ruphuykunata ukhamaraki, ch’uyantaki jach’a kawsay sarnaqata ukhamaraki. Sumajkunakapacha, maymantapampi jach’a chawpi ukhamarañaspi. «Mana jach’a uñjanki ukhamarañapachawi, suma jach’a q’illu uru churina ch’uya», jumantati.
Ima ukhampi, wali Usach juma jisk’a q’illu uruska chlorti qhamanwaman, purimaranaka, uñjampi pachaqata uñjatawatiwa. Pizarro jach’a ukhamataki juk’aruwinakat ukhamarañasipxataki uñjallt’aykunata jach’a sumajkunakapachi.
Phanapata, jumanaka imawariña uruska, purimaranaka, kawsay sarnaqata ruphuykunata kawsay sarnaqata uñjallt’aykunata imawariña. Ukhampi, kawsay sarnaqata ukhamataki jatun normakaparuwa maymantapampi pachaqata uñjatawa jumanaka, imawariña sumajkunakapachi jumanak’ tukuykunata ukhamaraki. Sumajkunakapacha jumanak’ phanapata, sumajkunakapachi jach’a chawpi ukhamarañapacharuw wali sumajkuna ukhamarañasipxataki uñjallt’aykunata jupanakaraki.
