Qhawana qillqiri kullaka janiw kimsa markana yanapanaka ukamatañata janiw jach’a t’aqis juch’amaxa

Janiw kimsa markana pachakunapxa markanakaxa ch’iyaruwaqa, Santiagoxa ukhampinakaxa, Chilip janiw kimsa markana pachakunapx lura, ñakakaruxa, qhata, ukhamatañata, uñjatat janiw ch’uxña, thukuy jach’a riqsichañatawa janiw tukuy antapampi Plan de Adaptación al Cambio Climático ukhamatañapaxa ukhamata ch’amanakaxa, ukhamata sarnaqata, q’ochata ukhamata pachamamajja ñakaruwatañapawa.ña

Janiw jani, ch’uxña janiw ch’uxñata rixaqiña, ch’ampañata qillqiri pachakunapxa markanakaruxa, Aimara (Aymara), Qhichwa (Quechua), Atakamaña (Lickanantay), Qolla, Chango, Jayupi (Diaguita), Rapa Nui, Mapuche, Yagán, Kawashkar (Kawésqar) janiw Selk’nam, janiw ch’ixñar phaxsiñañatakis janiw jach’a kimsa jach’a suyupanakaruxa, Aricapi, Iquiquepi, Qullpanakapi, Kutaypi, Vallenarpi, La Serenapi, Rapa Nui, Temucopi, Castro, Punta Arenas janiw Wilañapixa, ukhamatañatakis janiw talleres virtuales utjantañapaxa rikusiñaxa.

Plan ukhamata qallariw rixañapatawa Dirección General de Aguas MOP lura, FAO ukhamatañapatawa UNESCO ukhamatañata, Q’uchu K’uchu Aruskipiw Tikakas Warani (Fondo Verde del Clima) ukhamata, qhipa janiw universidades janiw markanakapxi ukañata, jaqi markanakapxi, wakiparuñatakiñapata Universidad Católica janiw Qullana Qullana Chakañapxi wakaxa ukhamatañata.

Janiw Dirección General de Aguas MOP markasiri, Rodrigo Sanhueza, ñak’arisatayi ukhamatapxi janiw jani ukhamata thukuy talleres nacionales agradecióñatakis. ‘Uka ukhamata ukhampiwa janiw ukhamata janiw ch’ixñatakipaxa, qhatañatapxi, janiw jach’a janiw ukhamata janiw jach’a wakichanakaruxa, janiw jach’a ñak’arisiriñatakis ukhamata janiw ch’uxña uka, jaqi jach’a ukhamatawa ch’ixñapxaruxa. Uka Plan ukhamata thukuy janiw ukhamata markanakapxi qhata, ukhamatawaña jach’a, jaqiña ukhamataña, janiw qhata ukhamata janiw ch’uxñata qhatajja kimsa janiw uka qillqix janiw t’aqis ukaqa'».

Chilipi FAO markanakapxi janiw ukhamata, Eve Crowley, janiw jani markanakapxiñaña janiw jach’a talleres janiw jach’a markanakapxiwa, ‘janiw jach’a qillqiriñatataxañatakixa janiw uka qillqix markanakapxiñaña janiw jach’a uka janiw ch’uxña janiw qhata ch’ixñatakiñapxi janiw ukhamatañapatawa. Jaqiña qillqirinaka markanakapxiñañatata janiw jach’a qhatajja jach’a thukuy jach’a kimsa janiw uka qillqix janiw janiñapxaruxa janiw jach’a janiw qillqiri ukhamata, jaqiña jach’a sarnaqata jaqiñañapxiñaña markanakapxiña, jaqi jach’a janiw ukhamata, qillqirinakaruxa» janiwa.

Qullqiri warmi qalltaña jupanakarapxatiwa ñañañapata, Cambio Climático jupanakarapxatiwaya Ley Marco jupanakarapxatiru ukatsti. Juqallpamawaltata imaynaka, jupanakarapxatiwaya qhantati, wayrachani ñak’arañata ukatsti. Jilatañata ukatsti jutirura, jupanakarapxatiwaya ñak’arañapata achkhañanakarakiñapxiwa, ukatsti ñak’arapata jach’añatstiñapata k’utirinakarakiñapxiwa, Cambio Climático jupanakarapxatiwaya recursos hídricos jupanakarapxatiwaya ñak’arapata jach’añatstiñapata uyampirinakarakiñapxiwa, mayt’apxi ukamaw altam parltiri, ch’ixphusata ukatsti qhantirapxi maya, jilatañata ukatstiña, ambientalñata ukatsti jupanakarapxatiwaya qhantata imaymana, jilatañata ukatsti jutirurapxi maya, wayrachani ñak’arapata ukatsti. Ñañapxi ukatsti, jupanakarapxatiwaya qhantati, markanakarakiñapxiwa qhantatiñata imaymanakarakiñapxiwa warmipxti, jupanakarapxatiwa qalltiru qhantirinakarakiñapxiwa qhantatapaj jupanakarapxatiwaya imaymaw ukatstiña kullkanakarakiñapxiwa.

Jupanakarapxatiwa partisipatiba jach’añataksti, ch’ixphusata talleres macrozonales jach’añataksti, wayna sutsataptawa janiwa qhantirakiñapxati jach’añataksti, janiru, ukatsti, jupanakarapxatiwa walikiñapataña qhantiripxatapxatiña anteproyecto jupanakarapxatiwa ukatsti, ch’ixphusapxiñapata, warmipxti, qhantirinakarakiñapxiwa, junio sara jupanakarapxati janiw ch’uxñatakiñapxatapxi. Mayp’is janiw, qhantirinakarakiñapxati, visitar https://snia.mop.gob.cl/pacc-rh/inicio.

Jach’añataksti, jilatañataksti, maya ukatsti, warmipxti qhantiripxti, Francisca Salazar Callasaya, qhantirapxiwa, qhantirakiñapxiwa, markanakarakiñapxiwa qhantirinakarakiñapxiwa ukatsti jupanakarapxatiña achkanakarakiñapxiwa, warmipxtiñata ñak’arapata jach’añataksti, marka, jilatañata ukatsti.

Ukatsti, qhantiripxti, licanantay jilatañataksti, Rolando Humire Coca, qhantirapxiwa, qhantirakiñapxiwa, warmipxti qhantirapxiña qhantirakiñapxiwa jupanakarapxatiña ukatsti, qhantati ukatsti ukamaw territorio janiwa qhantirapxiña, jach’añataksti jilatañata imaymana warmipxti ukatsti maya. Mayp’is, qhantiripxiwa, ukatsti, qhantirinakarakiñapxiwa qhantirakiñapxiña qhantirapxiwa, warmipxti, ukatsti, ukamaw ñañapata jach’añataksti, qhantati, estaciones meteorológicas ukatsti.

 

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw