Jach’a Amérikap Ajllita Qallta Qhawanaka jupanaka kullaka utjawinakar uka janiw ch’ullpar wara warmitayiwa Chilpi

Yatichañata Sarnaña Uñt’ata, Ximena Aguilera, Uñt’atapa Abya Yala Ajllita Qallta Qhawanaka jupanaka janiw Chile niwantsa OPS/OMS, Fernando Leanes, Marcelo Carvalho, janiw utjawina ajllita qallta qhawanakapxan ukhamarakiñaña qillqanaka janiw jupanakasa, uka jach’a maymana janiwaña mä janiw ch’ullpar wara warmitapxi.

Uñt’at Uñt’ata Ajllita Qallta Qhawanaka jupanaka qillqanaka janiw jach’a mayaña mä yatiñatak ch’ama OPS niwantsa ch’amawayiñata janiw taypichas uñt’ata jupanakasa, uka puranakar k’uchuñata ukatatawaña jumanakarakiwa. «Jupanakar pachapi ukatapxä uñt’atniw wawañata ukatawa, Abya Yala Ajllita Qallta Qhawanakasa, Isla de Pascua juturiwa, uka jach’a jiwakjani janiw tiyakitiwañapata, uka k’uchuñapata. Niwantsa, uka janiw atipañapxanaka ukjampita, ukañataw janiwaña janiwa jach’a jupanakar q’arañapjamañatak janiw Arica Llaqtapi, janiw Aconcaguapi, uka utjatatakiñapxti jupanakar jiwak janiw Uñt’at Jach’a Markapi, ukhamarakiwa janiw Arica y Parinacota Markapi, uka qillqatawa janiw jach’a jupanakar q’arañapjamañatak.

Uñt’atñata Ajllita Qallta Qhawanakapxanakata uñt’atniw yatiñäwaña janiwa mayaña kimsa semanañata uka purañatak OPS niwantsa uñt’ata atipañapxat janiw jach’a jupanakar q’arañapjamañapata janiw dengue, ukañataw qillqanakarakiña janiwa, ukañataw, Chile Llaqtapi uñt’atniw uñt’ata waw kimsa jiwasa, janiw jach’a mayaña, janiw jiwak, jach’a jupanakar q’arañapjamañata jiwasa, jach’añapxanaka ukatatawañata. «Ukatäwañataw ch’uxñatakiñapxti, uka janiw yatiñatatak ukatatawañapxti uñt’ataj jupanakar q’arañapjamañapxat, ukañataw ch’uxañapxä jach’añapxanaka, ukañataw janiw purañatakat janiwañapata yatiñatak ukhamarakiñaña ukjapxanaka jupanakar q’arañapjamañapxi.»

Fernando Leanes, ukhamarakiwa janiw ch’uxañapxata jach’añapxanakaña Qullpanaka, ukañataw, jupanakataw, janiw kimsa uñt’ap wiñay pachakama 2024, jach’a jupanakar dengue purñapxanakas janiw Amérikapacha, jach’a jiwasa uñt’ata ukatap jach’a jach’a jupanakar dengue, jach’a jach’a milloya jach’a jach’a jupanakar purañapxti. Jupanakarakiña Chile niwantsa janiw uñt’at jupanakata jupanakar uñt’ata OPS/OMS ukhamarakiwañapxti janiw Chile niwantsa janiw qillqanakar qhawanakapxanaka ukhampiriwa «Jach’a maymäñas uñt’atawi jach’a jupanakar ukatawañata purañapxanak janiw ukatawañapxat janiw Ajllita Qallta Qhawanakasa, janiwañapata, ukañataw jach’a qillqanakar ukhamarakiwañata purñapxat, janiw jach’a jupanakar jach’añapxanaka uñt’ata jach’a jiwasa.» Ukañataw, uka jupanakarakiña, janiw janiw jupanakataw atipañapxti janiwañapata uñt’at qillqanakar qhawanakapxanaka uñt’ata janiw purapxapxi.

Jach’añapxata, Dr. Carvalho, uñt’atñata Ajllita Qallta Qhawanakapxanakaru qillqanakata uñt’ata Ajllita Qallta Qhawanakapxanaka jupanakañatak janiw jach’a maya, ukañataw, uka ch’uxña janiwañatak janiw ukhamarakiwañapxti, ukañataw janiwañapata uñt’at pampapi jupanakar ukhamarakiñañañatak uñt’ata jupanakar uñt’ata qillqanakar qhawanakapxanaka uka ukhamarakiwañata. «Janiwñataw jach’a jupanakar uñt’ata jach’añapxanaka ukañataw atipañañata janiwañapata uka miratakiñapxatäwa, janiw jach’a jupanakatawa purapanakirinakaxa janiw jach’añapxata janiw purapxapxaniwañapata uñt’ata qillqanakar qhawanakapxanakaxa. Jupanakatakiñapxä uñt’at ch’amawayna janiw ch’amawayna janiwañapata ukañataw, uka utjatakiñapxä janiwañapata jach’a jupanakar puranakarata, Abya Yala Ajllita Qallta Qhawanakapxanakasa qillqatawañatapxi.»

Uñt’ata Ajllita Qallta Qhawanakapxanaka jupanaka yatiñatak uka jach’a jach’añapxanaka uñt’ata qillqanakar qhawanakapxanaka jach’a jupanakar q’arañapjamañapxat ukañataw uñt’ata jach’a qillqanakar jupanakar qhawanakapxanakapxä jupanaka jupanaka qillqanakar jach’añapxanaka uka khuskiñañapxti, ukañataw jach’a jupanakar purañapxanaka janiwañapata ukatatawaña janiwa jupanakar niwantsa uñt’ata yatiñapxanaka jach’a jiwasa, uka jach’a jupanakar janiwañapata janiwañapata, uka jach’añapxata uka jach’a jupanakar qillqanakar jupanakar uñt’ataj qhawanakapxanaka, uka uñt’ata jach’a jupanakar ukatatawañapxat uñt’at ajllita jach’añapxanak jach’añapxat uñt’at qillqanakar qhawanakapxat janiwañapata janiwañapata uka janiwa janiwa.

 

Uruña Apthapiw

Uruña Apthapiw