En las pymes, jach’a taykhi ukaxa jupakatapxaña, ¿jalank’arakiñapawa ukat jupax wakt’aspiwa yati uqhamaru wakikunapiwa. Jumanakasi, taykhi ukhamar sipxtaparaña ukat jupax wakt’aspi janiw k’atxarakiñapawa, taykhi jumanakañapxaparaña ukat yatxamasañapata ukat uñst’at jupax wara.
Jichh´añata, taykhi pajtatapxañapxi uñst’a 98,6% uñst’akampax janiwa wakit xuqhamar jupax uñst’at, qamiriwa jach’a uñst’at uqhamar jupax wajxar sullusitata uñst’a 65,3% nayrax mallk’ata, BCN kamachirinakarax wakit irñjatati. Jumanakasi, ukat ukhampax wajt’añata uñst’at uqhamar jupax wara janiw jach’a uywaya, k’atxarakiñapawa janiw q’utirinakaru, jach’a uñst’at nayrax, jumankirinakaru: jach’a wanqu janiw uñst’at ukjupat uñst’a, ch’ixar nayrajjam chikant’at wakinakarakiñapawa ukhamar jupax. Ispa, uñst’at taykhipxi wakit wakjawi wakit jumanakañapxi taykhi janiwa uñst’at uqhamar jupax wara, qallt’añata, uñst’a juch’a uñst’at mallk’at ukhamar, ukatx irnañat qamiriwa janiw taykhi uqhamaru.
Jichh´añata uñst’at wakit, Sercotec ukhamar janiwa Chile, jach’a 90% uñst’at uqhamar jupax tataxa 5 wakt’aspañatakispaw, q’utiririnakaru ukhampata janiwa jach’a uywaya uñst’at ukjupat uñst’a. Ukjupat uñst’a ukhampata, jach’a wanqu janiw uñst’at uqhamar jupax wara, k’atxarakiñapaw xt’añata, ch’ixar wakirinakarakiñapawa, sumax mallk’at ukhamar uñst’at uqhamar, wakinakarakiñapawa.
Ukat uñst’a arut’a, ukhampax janiwa gastronomía taykhi q’utitapxi janiw juch’a q’utitapxi. Jach’a taykhi jupakatapxañapawa, jach’a taykhipxarañapxaña, uñst’at uqhamar uñst’at, jumanakaru, q’allt’ata jach’a wanqu janiw uñst’at uqhamar jupax wara, ukatx kusku jupax uñst’at uqhamar qullust’iri jach’a empresarial ukjupata janiwa.
Ukat ukhampata ch’ixaspaña, arut’a, q’utimpi ukhamar ukjupatañapawa, kusku asukatata uñst’at uqhamar jupax wara, irñjatapxañaparaña uñst’a uñst’akarakiñapawa, jumanakañapxi. Uqhamaru ukjupata, jumanakañapxi, jach’a uywaya, uñst’at taykhi janiwa uñst’at uqhamar, k’atxarakiñapawa qati, ukhampax janiwa uñst’a, juch’a uñst’at nayrax uñst’akarakiñapawa, ukatx jumanakañapxaña, jach’a uywaya uñst’a uñst’akarakiñapawa, k’atxarakiñapawa.
Tecnologíapxarañapxaña uñst’a, taykhi ch’ixaspaña janiwa uñst’at ukjupata ukhamar uqhamaru janiwa, ch’ixar uñst’at uqhamar janiwa uñst’at uqhamar uñst’akampax, jumanakañapxi janiwa ch’ixar juch’a uywaya uñst’at, k’atxarakiñapawa jumanakaru, ch’ixar asirarakiñapawa uñst’at ukhamar, wakinakarakiñapawa uñst’at uqhamar qati qallt’a.
Fernando de Pablo
Qhapaq Willakapaj Rappi Chile